Sáng tác mỹ thuật đề tài lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng: Dễ mà khó


14-05-2018
Cuộc vận động sáng tác văn học nghệ thuật và báo chí trong quân đội 5 năm (giai đoạn 2016-2020) đã đi được hơn nửa chặng đường. “Sức nóng” được thể hiện trong nhiều tác phẩm mỹ thuật nhằm bắt kịp giai đoạn nước rút 2018-2019 với rất nhiều sự kiện sắp diễn ra.

Song, nhiều họa sĩ đã thốt lên một cách khá trái ngược: Đề tài lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng (LLVT và CTCM) vừa dễ mà vừa khó.  

Dễ: Nhiều chất liệu sáng tác

Gặp các họa sĩ dự trại sáng tác mỹ thuật ở Đại Lải do Bảo tàng Lịch sử Quân sự (LSQS) Việt Nam tổ chức, nhiều người thổ lộ rằng lúc ở nhà thì nghĩ ra rất nhiều “tứ” hay nhưng khi đến trại thì lại phải loay hoay tìm tứ mới. Có những “tứ” tưởng hay, hóa ra chỉ minh họa được cho một tiểu cảnh; ngược lại, có những “tứ” thoáng qua lại trở thành trụ cột của tác phẩm.

Cái hay của các trại sáng tác này là tập hợp được họa sĩ của nhiều thế hệ, người đi trước nâng đỡ người đi sau, người biết chỉ bảo người chưa biết. Ví dụ như trại sáng tác ở Đại Lải vừa qua, trong 15 họa sĩ tham gia thì có 8 họa sĩ từng qua chiến đấu hoặc có thời gian công tác dài trong các đơn vị quân đội. Ngược lại, những họa sĩ trẻ thuộc thế hệ 7X lại có thế mạnh về tiếp cận công nghệ thông tin, có thể khai thác hình ảnh của nhiều loại vũ khí, khí tài một cách khá chi tiết. Như vậy, sự trao đổi giữa các họa sĩ bổ khuyết cho nhau được rất nhiều.


Đại diện Hội Mỹ thuật Việt Nam tham quan trại sáng tác mỹ thuật Đại Lải.

Vấn đề đầu ra cho các tác phẩm đề tài LLVT và CTCM cũng được Bộ Quốc phòng quan tâm chỉ đạo Bảo tàng LSQS Việt Nam là đơn vị đầu mối mua, hỗ trợ các sáng tác. Ví như năm 2017, bảo tàng đã mua 30 tác phẩm là thành quả của các trại sáng tác năm 2016-2017. Cũng trong năm 2017, nhiều tác phẩm đề tài LLVT và CTCM được gửi tham dự triển lãm của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, riêng lĩnh vực hội họa đã nhận được 5 bằng khen của bộ này. Có thể thấy rằng, các họa sĩ đã và đang được tạo điều kiện tốt nhất để cho ra đời những tác phẩm đẹp về đề tài LLVT và CTCM.Một thuận lợi nữa cho cuộc vận động sáng tác đề tài LLVT và CTCM là trong thời gian qua, các họa sĩ luôn nhận được sự quan tâm từ lãnh đạo Tổng cục Chính trị đến chỉ huy các đơn vị quân đội. Họa sĩ Trần Khánh Chương, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam, cho biết: "Khoảng 10 năm trở lại đây, các họa sĩ được Bộ Quốc phòng tạo điều kiện thâm nhập thực tế đơn vị rất tốt. Ngay như những chuyến công tác tại quần đảo Trường Sa, năm nào các họa sĩ cũng được mời tham dự. Chưa kể đến những đơn vị sẵn sàng chiến đấu, có vũ khí, khí tài hiện đại cũng luôn mời các họa sĩ về tham quan".

Khó: Cũ, mòn và thiếu

Theo dõi nhiều cuộc triển lãm và đặc biệt là các trại sáng tác tranh đề tài LLVT và CTCM thời gian gần đây, nhiều người có chung nhận xét là các tác phẩm đang đi vào lối mòn. Nhiều hình ảnh gần như trở thành công thức. Ví như, anh chiến sĩ hải quân khoác súng đi dọc bãi cát, máy bay trực thăng đậu trên nhà giàn, người thương binh trở về sau ngày toàn thắng với nạng gỗ bên người… Bút pháp cũ cũng xuất hiện trong nhiều tác phẩm qua tông màu, gam màu, bố cục, hình tượng lặp đi lặp lại. 

Từ câu chuyện bút pháp cũ nên sinh ra lối mòn trong thể hiện. Lối mòn ấy biểu hiện ở sự “quẩn quanh” với hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Thiếu tướng, TS Nguyễn Xuân Năng, Giám đốc Bảo tàng LSQS Việt Nam, nói: “Bảo tàng rất cần những tác phẩm về những trận chiến đấu trong lịch sử đấu tranh của dân tộc ta, như: Chi Lăng, Bạch Đằng, Đống Đa... Chúng tôi đã nhiều lần đề nghị các họa sĩ mở rộng đề tài theo hướng này, tuy nhiên đến nay kết quả vẫn chưa được như mong đợi. Bên cạnh đó, cách tiếp cận đề tài “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” chưa thực sự sáng tạo, dù đây là đề tài được phát động nhiều lần".

Cuối cùng, câu chuyện thiếu lực lượng kế cận vẫn là một chủ đề "nóng". Trung tá, họa sĩ Bùi Quang Đức, trợ lý mỹ thuật, thành viên Ban thường trực sáng tác mỹ thuật đề tài LLVT và CTCM của Bảo tàng LSQS Việt Nam cho biết, hiện tại trong toàn quân, số họa sĩ có thể sáng tác được chỉ còn khoảng 6 người. Với lực lượng như vậy, rõ ràng đề tài LLVT và CTCM phụ thuộc rất nhiều vào họa sĩ ngoài quân đội. Trong khi đó, lớp họa sĩ từng qua chiến tranh, phục vụ trong quân đội đều đã “lên lão”.

Hiện nay, số lượng tác phẩm về đề tài LLVT và CTCM phục vụ các hoạt động triển lãm của quân đội vào năm 2019 vẫn ở mức độ khả quan. Hy vọng chúng ta sẽ có chiến lược lâu dài xây dựng đội ngũ sáng tác mỹ thuật kế cận cho lần phát động 5 năm kế tiếp.

Bài và ảnh: LÊ ĐÔNG HÀ


Nguồn: QĐND
14-05-2018
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
THƯ VIỆN Video
s