Nhật ký thời chiến - Ký ức về những năm tháng không thể nào quên


23-04-2018
Những trang viết xuất phát từ sâu thẳm trái tim đỏ máu, “Nhật ký chiến trường” thay lời những người lính năm xưa, cất lên tiếng lòng của tuổi trẻ Việt Nam trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954) và đế quốc Mỹ (1954-1975) của dân tộc, để những thế hệ mai sau hiểu hơn về những cống hiến, hy sinh lớn lao của thế hệ cha anh sẽ còn mãi với thời gian.

Không ai có thể nói chính xác, kể xúc động bằng những người trong cuộc kể lại, những cuốn nhật ký chiến trường của những người lính đã mở ra cho những người còn sống và thế hệ mai sau thêm một góc nhìn mới sâu sắc hơn về cuộc chiến tranh đã qua.

Nhật ký là nơi người lính thể hiện tình yêu gia đình, yêu quê hương đất nước, tình cảm đồng chí đồng đội; lý tưởng của người thanh niên trước vận mệnh Tổ quốc; là những suy nghĩ chân thực về cuộc sống nơi chiến trưởng. Trước sự khốc liệt của chiến tranh, đối diện với những đau thương mất mát người lính nơi chiến trường cũng có những giây phút băn khoăn, lo lắng. Nhưng cái bi hùng trong những trang giấy ố vàng, đôi khi đã nhàu nát vì bom đạn chính là cho dù người lính nhận thức được về cái chết, họ cũng lo sợ trước hy sinh mất mát nhưng họ đã vượt qua, đã chiến đấu đến cùng bởi họ mang trong mình một niềm tin, một sức mạnh tinh thần của hậu phương và một lý tưởng của thời đại anh hùng.


Bộ đội lên đường vào giải phóng miền Nam, năm 1975 - Ảnh Tư liệu BTLSQSVN.

Những cuốn nhật ký viết trong kháng chiến phần lớn là của những người trí thức được viết lên một cách chân thực, thể hiện lý tưởng, nhận thức của một lớp trí thức trẻ về ý nghĩa cuộc sống, về trách nhiệm công dân đối với vận mệnh của Tổ quốc. Trong số đó, đã có biết bao con người đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường khi tuổi đời còn rất trẻ.

Những trang nhật ký của họ chỉ nhằm ghi lại cuộc sống đời thường cùng những ý nghĩ, tình cảm riêng tư của mỗi người mang nhịp đập thời đại giờ đây đã trở thành những chứng nhân lịch sử tái hiện lại dáng hình đất nước và tâm hồn dân tộc, lý giải một cách thuyết phục thắng lợi của cuộc chiến tranh.

Nhật ký thời chiến, nhất là của các liệt sĩ - những văn nghệ sĩ, trí thức là một hiện tượng độc đáo trong đời sống xã hội hiện nay. Ðây là mảng tư liệu rất quan trọng cho thấy rõ hơn sự dấn thân của một thế hệ - những trí thức vốn được đào tạo để xây dựng tương lai cho đất nước nhưng khi Tổ quốc lâm nguy, họ đã đứng lên cầm súng gác lại những nỗi niềm riêng tư. Mỗi nhật ký thời chiến rất đỗi riêng tư nhưng tất cả lại cho người đọc cảm nhận nhiều điều về đời sống tinh thần của lớp thanh niên thời lửa đạn; góp phần làm sáng lên vẻ đẹp tâm hồn người lính tuy gian khổ nhưng luôn yêu đời, khát vọng hòa bình, mong đợi ngày đoàn tụ, tin tưởng vào thắng lợi ở ngày mai khiến người đọc không khỏi xúc động, nghẹn ngào.

Bối cảnh, thời điểm, tâm thế, trạng thái của những cuốn nhật ký thời chiến có thể không giống nhau, nhưng dường như tất cả đều là những tâm tư, tình cảm, thể hiện quan điểm, nhận thức, ý chí về cuộc chiến tranh, đầy ắp tinh thần vượt qua gian khó, quyết tâm và quyết thắng với khát vọng hòa bình, mong đợi ngày đoàn tụ khi nước nhà độc lập, thống nhất, non sông liền một dải.


Những trang nhật ký của Anh hùng, liệt sĩ Lê Thị Riêng - Ảnh BTLSQSVN.

Hiện tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam đang lưu giữ và trưng bày hàng trăm cuốn nhật ký thời chiến, đáng lưu ý trong số đó có những cuốn nhật ký trở về từ phía bên kia chiến tuyến. Có những cuốn nhật ký đã lưu lạc gần nửa thế kỷ trên đất Mỹ xa xôi, rồi như một phép màu, những kỷ vật ấy đã trở về với Tổ quốc, với gia đình. Tất cả đều muốn nói lên thông điệp: khi chiến tranh đã đi qua thì tình người còn ở lại, dù cho đó là những con người ở hai bên chiến tuyến.

Trong số hàng ngàn, hàng vạn cuốn nhật ký thời chiến được lưu giữ lại, có thể nói cuốn nhật ký của Liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc và Liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm như một hình tượng tiêu biểu cho lý tưởng người thanh niên, người lính trước vận mệnh của dân tộc. Từ hai cuốn nhật ký được công bố, chúng ta chợt nhận ra rằng thế hệ thanh niên “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” năm nào hình như nhiều người ghi nhật ký và qua những trang nhật ký thấm đẫm mồ hôi, nước mắt và máu đỏ chiến trường, chúng ta thêm hiểu các anh các chị đã sống, chiến đấu, hy sinh cao đẹp đến nhường nào.

“… Tôi thề dù có gặp bao gian lao khổ hạnh cũng không bao giờ sờn lòng, vào sống ra chết cũng không bao giờ nản chí, dù đầu rơi máu chảy tôi cũng quyết làm tròn nhiệm vụ…” - Trích nhật ký của đồng chí Trần Kim Hùng.

Người lính trong chiến đấu nhớ về Đảng, biết ơn Đảng như trong nhật ký của liệt sỹ Nguyễn Khắc Hậu hy sinh ngày 7/11/1966 đã viết: “Nghĩ mình mà được hôm nay/ Là Đảng đem lại ta dày chớ quên” - Trích nhật ký của liệt sỹ Nguyễn Khắc Hậu.

Những suy nghĩ về thời cuộc, về cuộc chiến đấu với kẻ thù và sẵn sàng hy sinh vì độc lập tự do cho dân tộc một lần nữa khẳng định lý tưởng cao đẹp của thế hệ thanh niên Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Những trang nhật ký ấy vốn là cõi thiêng liêng thầm kín của mỗi con người giờ đây đã trở thành tài sản tinh thần vô giá của tất cả mọi người, chúng cần được giới thiệu, lưu giữ nhằm trao truyền cho hôm nay và các thế hệ mai sau về những ký ức thiêng liêng, nâng tầm vóc và làm giàu cho dân tộc.


Một trong những cuốn nhật ký được giới thiệu tại
triển lãm chuyên đề “Thư - Nhật ký thời chiến” diễn ra vào tháng 4/2018 tại Bảo tàng LSQS Việt Nam - Ảnh BTLSQSVN.

Chiến tranh lùi xa, nhưng thời gian không làm những người lính bên kia chiến tuyến quên đi những ký ức về cuộc chiến xâm lược đã để lại bao đau thương, mất mát cho người dân Việt Nam. Đặc biệt, những trang nhật ký chiến trường với đầy “lửa và chất thép” của người lính Quân Giải phóng, thôi thúc lương tri những người lính bên kia chiến tuyến phải trả nó về với chủ nhân hoặc về với nơi nó được sinh ra.

Nhật ký trở về là sự sám hối của người lính bên kia chiến tuyến, giúp họ bớt đi nỗi ám ảnh của cuộc chiến, tâm hồn thanh thản hơn để khép lại quá khứ hướng tới tương lai.

Nhân kỷ niệm 43 năm Ngày giải phóng Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/04/1975 - 30/04/2018), Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam tổ chức triển lãm chuyên đề “Thư - Nhật ký thời chiến”. Triển lãm giới thiệu gần 200 tài liệu, hình ảnh, hiện vật Thư, Nhật ký tiêu biểu trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, với những trang thư, nhật ký chiến trường đã ố vàng của những người lính đã quên thân mình vì Tổ quốc. Những trang viết ấy sẽ phần nào giúp thế hệ sau hình dung một cách chân thực về cuộc chiến đã qua, hiểu rõ hơn những tâm tư tình cảm, tình yêu quê hương đất nước, tinh thần lạc quan cách mạng, niềm tin chiến thắng của người lính trong thời đại Hồ Chí Minh./.


Nguồn: Nguyễn Lan Hương
23-04-2018
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
s