“Ký ức chiến tranh” – Những năm tháng không thể nào quên


13-06-2016
Chiến tranh đã qua đi hơn 40 năm tàn dư còn sót lại của những tháng năm bom đạn là ký ức hào hùng không thể nào quên, là nỗi đau âm ỉ, đeo đẳng những gia đình có người thân ra trận… Trong những năm qua, Bảo tàng LSQS Việt Nam đã phối hợp cùng cơ quan chức năng tổ chức trao trả và tiếp nhận nhiều kỉ vật của liệt sĩ về cho gia đình. Bảo tàng LSQS Việt Nam thực sự trở thành chiếc cầu nối có giá trị to lớn về tinh thần đến với những gia đình có người thân từng tham gia cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại của dân tộc.

Những nỗi đau còn đó!

Cuộc chiến tranh do đế quốc Mỹ phát động ở Việt Nam là cuộc chiến tranh qui mô lớn nhất trong lịch sử hơn 200 năm của nước Mỹ. Đồng thời, cũng là cuộc chiến dài ngày nhất mà Mỹ từng tham chiến với hơn 20 năm từ tháng 7-1954 đến 4-1975 và là cuộc chiến huy động sức mạnh trí tuệ, sức người, sức của cao nhất từ trước đến nay đối với Mỹ. Năm đời Tổng thống Mỹ, từ Eisenhower, Kennedy đến Lyndon Johnson, Richard Nixon rồi Gerald Ford đã nối chân nhau điều hành bốn chiến lược chiến tranh thực dân mới ở chiến trường Việt Nam. Chưa dừng lại lại ở đó, tham gia cuộc chiến tranh Việt Nam còn có một đội ngũ cố vấn quân sự hùng hậu, những người được mệnh danh là “bộ óc nước Mỹ” dày dặn kinh nghiệm trận mạc. Điều này làm tăng cấp thêm cho tính khốc liệt của cuộc chiến của Mỹ tại Việt Nam – một cuộc chiến tranh mang tính hủy diệt nhất của Mỹ, để lại những di chứng, những hệ lụy không tưởng ở khắp nơi trên dải đất hình chữ S. Những tội ác mà đế quốc Mỹ gây ra “khiến trời không dung, đất không tha, người người căm giận, cỏ cây sông núi phải oán hờn”. Ngay cả trong giới chính khách Mỹ, không ít người đã lên án tội ác của đế quốc Mỹ tại Việt Nam. Ông Ga-bơ-rai Kôn-kô, giáo sư trường Đại học Niu-oóc ở Buy-pha-lô tại cuộc họp Quốc hội Mỹ trong hai ngày 20 và 21/1/1970, đã đọc một bản báo cáo dài vạch rõ chính sách xâm lược của Mỹ, trong đó có đoạn viết: “Nói theo cách nói của con người thì chính sách của Mỹ đã biến miền Nam Việt Nam thành biển lửa, biến cả quốc gia đó thành một mục tiêu”. 

Thượng Nghị sĩ Hợp chủng quốc Hòa Kỳ Thomas R. Carper tham quan triển lãm “Ký ức chiến tranh” tại Bảo tàng LSQS Việt Nam. Ảnh: Thuận Nguyễn.

Tất cả hiện thực về cuộc chiến tranh này đã được phơi bày qua những chứng cớ lịch sử với những con số biết nói, được phản ánh qua lăng kính của các phóng viên chiến trường trong nước và quốc tế ghi nhận lại một cách khách quan và hết sức chân thực. Điển hình là đội ngũ phóng viên báo chí Hãng thông tấn AP đã kịp ghi lại những thước phim, những hình ảnh kinh điển về những tội ác ghê rợn về cuộc chiến tranh của Mỹ tại Việt Nam, nhiều bức ảnh đã giành giải thưởng Pulizer – một giải thưởng danh giá của Mỹ. Tiêu biểu là bức ảnh “Nhà sư Thích Quảng Đức tự thiêu để phản đối sự đàn áp của chính quyền Việt Nam Cộng hòa (1963) của Malcolm Browne; “Tổng trưởng cảnh sát Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Ngọc Loan dùng súng lục bắn vào đầu Nguyễn Văn Lém – người bị nghi là Quân giải phóng trên một con phố Sài Gòn trong cuộc tổng tiến công tết Mậu Thân (1968)” của phóng viên Eddie Adams; “Em bé Napalm – Kim Phúc (1972)” của phóng viên Nick Út… Với những chứng cứ lịch sử không thể chối cãi mà các phóng viên Hãng AP ghi lại đã giúp người dân Mỹ và nhân dân trên toàn thế giới hiểu rõ hơn về cuộc chiến tranh chính nghĩa và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam, tỉ lệ nghịch với những việc làm chồng chất đầy tội ác, vô nhân đạo của đế quốc Mỹ reo rắc trên mảnh đất này.

Khép lại quá khứ, hướng tới tương lai!

Ngày 30/4/1975, đã đi vào lịch sử dân tộc như một mốc son chói lọi nhất – ngày giải phóng miền Nam thống nhất tổ quốc, kết thúc 21 năm trường chinh cách mạng. Lịch sử đã qua đi nhưng hàng ngàn năm sau chúng ta vẫn nhớ về nó với những gì khốc liệt nhất của tội ác chiến tranh, với những hi sinh, mất mát, tổn thất vô hạn. Giờ đây cây hòa bình đang nở hoa, kết trái cùng với công cuộc đổi mới, xây dựng tổ quốc XHCN ngày càng phồn vinh, vững mạnh.

Chiến tranh đã lùi xa hơn 40 năm nhưng với truyền thống hòa hiếu của dân tộc Việt Nam, những vết thương đang từng bước được hàn gắn, những mâu thuẫn và sự hằn thù dân tộc đã đến lúc cần được tháo bỏ để thực hiện mục tiêu “khép lại quá khứ, hướng tới tương lai”. Với tinh thần đó, mối quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ đã có những bước đi quan trọng, một điểm nhấn đáng chú ý trong mối quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ hiện nay chính là sự quan tâm và xích lại gần nhau giữa nhân dân hai nước. Ngày càng có nhiều người Mỹ mong muốn đến Việt Nam, tìm hiểu về Việt Nam và ngược lại ngày càng có nhiều người Việt Nam muốn tới học tập và tìm hiểu về văn hóa Mỹ. Những cầu nối ấy đã và đang thúc đẩy hai nước Việt Nam và Hoa Kỳ gác lại quá khứ để cùng hàn gắn vết thương, xoa dịu nỗi đau chiến tranh, hướng tới tương lai với mục tiêu độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội. Ngày 11/7/1995, Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton và Thủ tướng Việt Nam Võ Văn Kiệt tuyên bố quyết định bình thường hóa quan hệ ngoại giao giữa hai nước. Tháng 11 năm 2000, trong chuyến thăm chính thức Việt Nam, Tổng thống Mỹ Bill Clinton đã nói: “Chúng tôi vinh dự được cùng các ngài viết nên một chương mới trong mối quan hệ giữa hai nước Mỹ và Việt Nam. Quả thực lịch sử mà chúng ta để lại sau mình rất đau buồn và nặng nề. Chúng ta không được quên nó. Nhưng chúng ta cũng không để nó chi phối chúng ta.”

Góp phần xoa dịu nỗi đau!

Chiến tranh qua đi là lúc lương tri con người thức tỉnh nhìn nhận về chiến tranh rõ hơn bao giờ hết, nó như những mảng đen tối, thấp trũng nhất của lịch sử nhân loại. Trên thực tế, ngày càng có nhiều cựu binh Mỹ từng tham chiến ở Việt Nam mong muốn được trao trả những kỷ vật của bộ đội Việt Nam mà họ cất giữ bấy lâu được trở về nơi thuộc về nó như một tâm nguyện thiêng liêng thôi thúc họ hành động. Có thể nói, đây là những việc làm thiết thực đầu tiên góp phần thúc đẩy, cải thiện mối quan hệ hữu nghị Mỹ - Việt Nam và làm cho nhân dân hai nước hiểu nhau hơn dựa trên một giá trị nhân văn sâu sắc.

Cùng với nỗ lực ngoại giao của hai nước, để hướng tới một tương lai tốt hơn, phía Mỹ đã đưa những hiện vật – kỷ vật chiến tranh về Việt Nam, với chủ nhân đích thực của nó. Từ năm 2010 đến 2015, Bảo tàng LSQS Việt Nam đã sưu tầm và tiếp nhận hàng nghìn hiện vật trong đó có nhiều kỉ vật của bộ đội ta do cựu chiến binh Mỹ từng tham chiến ở Việt Nam trao trả. Trong số này, nhiều kỷ vật quý của bộ đội Việt Nam từng lưu lạc ở Mỹ suốt mấy chục năm nay đã trở về. Trong các năm 2010, 2012, 2013, 2015 Bảo tàng LSQS Việt Nam liên tục tổ chức những cuộc tiếp nhận hiện vật từ phía bên kia. Trong bài viết này tôi xin dẫn ra hai kỉ vật đặc biệt xúc động đã bị lưu lạc hơn 40 năm trên đất Mỹ nay được trở về với chủ nhân của nó, trở về với đất mẹ thân yêu. Đó là cuốn “Nhật kí bằng tranh” của họa sĩ Lê Đức Tuấn, sau 42 năm lưu lạc ở xứ người nay được trả về với chủ nhân qua một hành trình đầy khó khăn là điều bất ngờ nhất mà ông nhận được trong đời. Ký ức về những tháng ngày cầm bút vẽ 112 bức tranh trong cuốn “Nhật ký bằng tranh” trở thành dấu ấn sâu sắc không thể xoá mờ. Theo hoạ sĩ Lê Đức Tuấn, để hoàn thành một số lượng lớn các bức tranh, trong vòng một năm trời, ông đã phải miệt mài tranh thủ những khoảng thời gian nghỉ ngơi giữa những giờ tập luyện trên thao trường để vẽ. Đó là những bức tranh rất thật mô tả về những vùng quê ông đã đi qua, những cảnh sinh hoạt trong quân ngũ, hình ảnh của đồng đội, những con người mà anh đã gặp. Tất cả được hoạ sĩ vẽ lên xuất phát từ những rung cảm thật trong tâm hồn. Giá trị đặc biệt của cuốn nhật ký bằng tranh của họa sĩ Lê Đức Tuấn được nhiều người thừa nhận vì nó mang đến cảm giác bình yên, thư thái đến khác lạ cho người xem mặc dù đề tài mà họa sĩ phản ánh là đất nước và con người thời chiến. Chính sự đặc biệt này đã khiến cuốn nhật ký bằng tranh của hoạ sĩ Lê Đức Tuấn tự thân vượt qua mọi ranh giới nghiệt ngã của chiến tranh, gây rung cảm lớn tới trái tim của những người lính ở phía bên kia chiến tuyến và cũng chính điều này khiến cuốn nhật ký bằng tranh không bị đốt bỏ mà ngược lại được giữ gìn cẩn thận khi rơi vào tay của một người lính Mỹ. Toàn bộ bản gốc của cuốn “Nhật kí bằng tranh” được họa sĩ Lê Đức Tuấn trao tặng cho Bảo tàng LSQS Việt Nam làm hiện vật.

Bộ trưởng quốc phòng Mỹ Ashton Carter đã trao lại cho đồng chí Phùng Quang Thanh - Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cuốn nhật ký của liệt sĩ Nguyễn Văn Nam trong chuyến công tác tại Việt Nam tháng 6/2015. Ảnh: Hãng AFP.

Trong chuyến thăm Việt Nam từ ngày 31/5 đến 2/6/2015, Bộ trưởng quốc phòng Mỹ Ashton Carter đã trao lại cho đồng chí Phùng Quang Thanh - Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cuốn nhật ký của chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ - liệt sĩ Nguyễn Văn Nam với mong muốn kỷ vật này sẽ được trả về cho gia đình của người lính Việt. Ông nói: “Mỹ sẽ tiếp tục hàn gắn lại những vết thương chiến tranh”. Lần dở những trang nhật kí thấm máu bắt đầu ố vàng nhưng vẫn đọc được thông tin. Sau một hành trình đầy khó khăn, vất vả cuối cùng cán bộ phòng Nghiên cứu Sưu tầm của Bảo tàng LSQS Việt Nam cũng tìm được địa chỉ của gia đình chủ nhân cuốn nhật ký ở thôn Xuân Trường, xã Minh Nghĩa, Nông Cống, Thanh Hóa. Sự trở về của cuốn nhật kí đã phần nào minh chứng rằng người ra đi đã không hề lỗi hẹn, một phần máu thịt của anh đã trở về với quê hương. Tâm nguyện của người chiến sĩ năm xưa và ước mong của những người đang từng ngày mong ngóng nơi quê nhà đã trở thành hiện thực. Cuốn nhật kí của liệt sĩ Nguyễn Văn Nam đã được Bảo tàng LSQS Việt Nam tổ chức trao trả lại cho gia đình tại UBND xã Minh Nghĩa, Nông Cống, Thanh Hóa. Hành trình trở về của cuốn nhật kí là một hành trình vô cùng ý nghĩa, chính những người thân trong gia đình của liệt sĩ cũng không thể ngờ rằng một kỉ vật thiêng liêng như vậy lại có ngày trở về. Với mong muốn kỷ vật của liệt sĩ Nguyễn Văn Nam sẽ được giữ gìn lâu dài và góp phần vào việc giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, gia đình liệt sĩ đã quyết định tặng lại cuốn nhật ký cho Bảo tàng LSQS Việt Nam làm hiện vật.

Thiếu tướng. TS Nguyễn Xuân Năng – Giám đốc Bảo tàng LSQS Việt Nam (bên phải) và ông Nguyễn Viết Dân (bên trái) – em trai liệt sĩ Nguyễn Văn Nam trong buổi lễ trao trả và tiếp nhận hiện vật ngày 28/8/2015. Ảnh: Lâm Phú.

Đất nước thống nhất hậu phương đón người trở về, còn gì bằng trong niềm vui xum vầy, nhưng có khi chỉ là sự trở về của những chiếc mũ xanh đã bạc màu, những chiếc áo đã sờn vai, những kỉ vật, những cuốn nhật kí hẳn không đủ nhưng chính là một phần máu thịt của các anh, như một minh chứng cho những hi sinh, những hẹn thề vẫn ở đâu đó trong một hành trình chưa kết thúc: “Hoa ơi, nở mãi đừng tàn”… Tất cả sẽ mãi là bí mật, hay chìm trong dĩ vãng nếu không có “ngày trở về”. 

Để phát huy giá trị của những hiện vật sau khi Bảo tàng tiếp nhận. Trong những năm qua, Bảo tàng LSQS Việt Nam đã tổ chức nhiều cuộc triển lãm trưng bày những kỷ vật chiến tranh. 

Cuối tháng 4/ 2016, Bảo tàng LSQS Việt Nam phối hợp với  Bảo tàng Đặc công và Bảo tàng Tiền tệ Việt Nam tổ chức triển lãm với chủ đề “Ký ức chiến tranh”. Triển lãm trưng bày hơn 400 hình ảnh, tài liệu, hiện vật tiêu biểu được lựa chọn trong số hàng nghìn tài liệu, hiện vật được Bảo tàng LSQS Việt Nam sưu tầm, tiếp nhận từ năm 2010 đến 2015. Trong phần “Những kỷ vật trở về từ phía bên kia” trưng bày giới thiệu cuốn nhật ký bằng tranh của họa sĩ Lê Đức Tuấn và cuốn nhật ký của liệt sĩ Nguyễn Văn Nam từng làm xúc động lòng người. Với những giá trị nhân văn sâu sắc của các tư liệu, hình ảnh, hiện vật được giới thiệu trong triển lãm, góp phần tuyên truyền giáo dục lòng yêu nước, tinh thần tự hào tự tôn dân tộc, nhắc nhở thế hệ trẻ ghi nhớ, khắc sâu hơn nữa công ơn các anh hùng liệt sĩ, các thế hệ cha anh đã không tiếc máu xương và tuổi thanh xuân của mình vì nền độc lập tự do cho Tổ quốc thể hiện đạo lý tốt đẹp của dân tộc “uống nước nhớ nguồn” và khẳng định quyết tâm xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa./.


Nguồn: Thảo Phương
13-06-2016
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
s