Huân chương Quân công - ngày ấy, bây giờ


11-04-2017
Ngay sau nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, ngày 26/01/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành Quốc lệnh về “10 điều thưởng, 10 điều phạt”, nêu rõ “những người có công với nước phải được Chính phủ và Quốc dân nhớ ơn và tưởng lệ”. Nhiều loại huân, huy chương cao quý của Nhà nước tặng thưởng cho các tập thể, cá nhân trong Quân đội đã được Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam sưu tầm, lưu giữ và trưng bày, tiêu biểu là Huân chương Quân công.

Hưởng ứng lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, kể từ năm 1947, quân và dân ta tiếp tục triển khai thế trận chiến tranh toàn dân, toàn diện chống thực dân Pháp xâm lược, quyết phá cuộc tiến công mở rộng vùng tạm chiếm của địch, kiện toàn và củng cố chính quyền các cấp, xây dựng căn cứ địa kháng chiến, xây dựng và củng cố lực lượng vũ trang nhân dân. Đánh giá cao sự hy sinh, cống hiến của cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang vì sự nghiệp giải phóng đất nước và bảo vệ Tổ quốc, ngày 15/5/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 50/SL, đặt hai thứ huân chương là: Huân chương Quân công và Huân chương Chiến sĩ (nay gọi là Huân chương Chiến công) “để thưởng cho quân đội hoặc dân quân tự vệ đã lập được nhiều thành tích chiến đấu”(1) .

Tại Điều 2, Sắc lệnh ghi rõ: “Huân chương Quân công có 3 hạng. Hạng Nhất để thưởng hoặc truy tặng những người có chiến công đặc biệt hoặc tử trận trong những trường hợp vô cùng anh dũng; Hạng Nhì để thưởng hoặc truy tặng những người đã quả cảm chiến đấu, đã lập được công trạng, hoặc bị thương, hoặc tử trận trong những trường hợp anh dũng; Hạng Ba để thưởng những người đã can đảm làm tròn nhiệm vụ, làm lợi cho quân đội mình, hoặc làm tổn thương quân địch.” Sắc lệnh tặng thưởng hai huân chương cao quý trên là nguồn cổ vũ, động viên to lớn đối với toàn quân, toàn dân ta quyết vượt qua mọi gian khổ, hy sinh, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ, đưa cuộc cách mạng giải phóng dân tộc đến thắng lợi.


Huân chương Quân công của Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa và Sắc lệnh 248/SL ngày 14/10/1948.

Huân chương Quân công được thiết kế và cho ra đời sau khi Sắc lệnh 50/SL có hiệu lực. Huân chương được sản xuất năm 1947 theo phương pháp thủ công khâu tay và dập. Một số họa sỹ đã thiết kế mẫu huân chương ngày đó phải kể đến Họa sỹ Bùi Trang Chước, Họa sỹ Mai Văn Hiến... Khi thiết kế, các hoạ sỹ có nghiên cứu mẫu loại huân chương của nhiều nước khác và được Chủ tịch Hồ Chí Minh phê duyệt, sau đó được tiến hành sản xuất. Huân chương Quân công ban đầu gồm có cuống và dải hình chữ nhật vải đỏ, viền kim loại; thân hình sao vào năm cánh cách điệu, chính giữa có ngôi sao năm cánh nổi trên nền đỏ, xung quanh có dòng chữ “Viet Nam” “Dan chu Cong hoa”. Các thứ hạng bao gồm: hạng Nhất – ba ngôi sao, hạng Nhì – hai ngôi sao, hạng Ba – một ngôi sao được gắn trên cuống và dải huân chương.

Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam hiện đang lưu giữ và trưng bày một số Huân chương Quân công gắn với các đơn vị, anh hùng, tướng lĩnh trong Quân đội Nhân dân Việt Nam. Tiêu biểu là Huân chương Quân công hạng Ba kèm theo Sắc lệnh 248 SL ngày 14/10/1948, do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký tặng thưởng Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa - Cục trưởng Cục Quân giới. Sắc lệnh nêu rõ: “Vì đã gây cơ sở chắc chắn cho kỹ nghệ quân giới Việt Nam, đã nâng cao trình độ kỹ thuật của toàn thể các cơ quan, công nhân và nhân viên Cục Quân giới và đã lãnh đạo một cách sáng suốt và vững vàng Cục Quân giới trong điều kiện khó khăn”.

 
Sắc lệnh 219/SL ngày 2/9/1954 của Chủ tịch Hồ Chí Minh trao tặng Huân chương Quân công hạng Nhất cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Huân chương Quân công hạng Nhất của Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Bộ trưởng Bộ Quốc, Tổng Tư lệnh Quân đội Nhân dân Việt Nam được Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh 219/ SL ngày 2/9/1954, tặng thưởng về thành tích: “Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Chính phủ; Đã có công xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam lớn mạnh; Đã kiên quyết chỉ huy bộ đội và dân quân du kích toàn quốc thắng lợi trên các mặt trận, làm tròn nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ nhân dân”.

Kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc, quân ta về tiếp quản Thủ đô. Trong buổi lễ duyệt binh ngày 1/1/1955, nhiều cá nhân, tập thể lập thành tích trong kháng chiến được trao tặng huân chương. Lúc này thiết kế Huân chương Quân công có sự thay đổi về hình thức. Thân huân chương vẫn giữ nguyên nhưng dải huân chương đã thay đổi thành thiết kế chữ A cách điệu. Mẫu này sử dụng từ năm 1955 đến năm 2004.


Huân chương Quân công được sử dụng từ năm 1955 đến năm 2004.

Trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ, để giáo dục, động viên, cổ vũ cán bộ, chiến sỹ Quân giải phóng và nhân dân, nêu cao hơn nữa quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, ngày 23/9/1963, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ thay mặt Ủy ban Trung ương Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam ký quyết định đặt ra Huân chương Quân công giải phóng để tặng thưởng những đơn vị vũ trang và cá nhân có thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu giải phóng miền Nam Việt Nam. Huân chương Quân công giải phóng có thiết kế tương đồng với Huân chương Quân công được sử dụng kể từ năm 1955, khác biệt phần màu sắc trên cuống và dải huân chương hai màu đỏ và xanh lam, thân in nổi cờ Quân giải phóng miền Nam Việt Nam, xung quanh có chữ “Quân công giải phóng”.


Từ trái qua phải, Huân chương Quân công Giải phóng hạng Nhất, Nhì, Ba.

Tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam có lưu giữ một số Huân chương này. Tiểu biểu là Huân chương Quân công giải phóng của Anh hùng LLVTND giải phóng Ngô Thanh Trang - Trung đội trưởng Đội du kích xã Bình Đông, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi được Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tặng thưởng Huân chương Quân công giải phóng hạng Ba ngày 17/09/1967 vì đã lập được nhiều chiến công xuất sắc trong chiến đấu từ năm 1964 - 1966.


Quy định mẫu Huân chương Quân công theo Nghị định số 85/2014/NĐ-CP ngày 10/9/2014 của Chính phủ.

Hiện nay, mẫu Huân chương Quân công có thiết kế theo quy định tại Điều 10, Nghị định số 85/2014/NĐ-CP ngày 10/9/2014 của Chính phủ:

- Cuống huân chương: Cốt bằng đồng đỏ mạ vàng hợp kim Ni-Co; kích thước 28 mm x 14 mm; viền ngoài màu vàng, trong bọc vải dệt bằng sợi polyester màu đỏ cờ, có bốn vạch màu xanh lá cây hai bên, gắn sao theo hạng huân chương.

- Dải huân chương: Hình chữ A cách điệu, cốt bằng inox mạ vàng hợp kim Ni-Co, bọc vải dệt bằng sợi polyester màu đỏ cờ, có bốn vạch màu xanh lá cây hai bên, gắn sao theo hạng huân chương; kích thước 28 mm x 51 mm x 41 mm x 51 mm.

- Thân huân chương: Hình sao vàng năm cánh cách điệu dập nổi, đường kính đường tròn ngoại tiếp năm đỉnh sao bằng 50 mm, chính giữa có ngôi sao vàng năm cánh nổi trên nền đỏ; xung quanh ngôi sao có dòng chữ “Huân chương Quân công”, “Việt Nam” màu vàng trên nền đỏ; chất liệu bằng đồng đỏ mạ vàng hợp kim Ni-Co.


Mẫu Huân chương Quân công ngày nay.

Từ năm 2014, Nhà máy Z117 - Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng đã sản xuất Huân chương Quân công theo công nghệ hiện đại và phổ biến từ đó tới nay./.

-----------------

(1) Khi đó gọi là Huy chương Quân công và Huy chương Chiến sĩ.


Nguồn: Thanh Hằng, Mai Trang
11-04-2017
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
s