Trận đánh chợ Đồng Xuân năm 1947


09-11-2016
Cách đây 70 năm tiếng súng của quân dân Hà Nội đã mở đầu cho cuộc kháng chiến toàn quốc. Những trận đánh ác liệt giữa ta và địch diễn ra trong 60 ngày đêm giữa Thủ đô – trung tâm của đất nước. Trong những cuộc chiến đấu sinh tử ấy, trận đánh ở chợ Đồng Xuân diễn ra ngày 14/2/1947 là một trong những trận đánh tiêu biểu cho tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” của các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô, góp phần hoàn thành nhiệm vụ kìm chân địch và thực hiện cuộc rút quân thắng lợi ngày 18/2/1947.

Chợ Đồng Xuân khi xưa - Ảnh Internet.

Từ sau Tết Nguyên đán Đinh Hợi năm 1947, cuộc chiến đấu ở Liên khu I (1) đi vào giai đoạn gay go quyết liệt nhất. Quân Pháp được tiếp viện thêm lực lượng, vũ khí đạn dược và phương tiện chiến tranh từ Hải Phòng lên với ý đồ đánh bật các đơn vị của ta ra khỏi các cửa ô và mở nhiều trận tiến công nhằm chiếm thêm từng khu vực, khép chặt vòng vây xung quanh Liên khu I, chia cắt Liên khu I ra từng mảnh nhỏ và cuối cùng tiêu diệt toàn bộ Trung đoàn Thủ đô.

Ngày 6 - 7/2/1947, quân Pháp tiến quân đánh các vị trí chốt giữ bảo vệ cửa ngõ liên lạc tiếp tế giữa Liên khu I với bên ngoài như nhà Xô-va (Sauvages - nay là trường tiểu học Nguyễn Du), Trường Ke (khi xưa nằm trên phố Ke Clêmăngxô, nay là trường tiểu học Trần Nhật Duật). Cùng với đó, máy bay và đại bác của địch liên tiếp dội bom đạn vào các khu phố Hàng Quạt, Hàng Thiếc, Hàng Hòm, Hàng Đào. Cuộc chiến đấu quyết liệt giằng co phản kích kéo dài tới ngày 8 – 9/2/1947, địch bị tiêu diệt gần 100 tên nhưng ta vẫn giữ được trận địa.

Một góc phố bị quân Pháp bắn phá - Ảnh Internet.

Sau đó, quân Pháp chuyển hướng tiến công và lần này chuẩn bị đầy đủ hơn đánh vào khu chợ Đồng Xuân với ý đồ sau khi chiếm được khu chợ Đồng Xuân có thể chọc thẳng vào trung tâm Liên khu I từ Hàng Đường chọc xuống Hàng Ngang – Hàng Đào ra tới bờ hồ Hoàn Kiếm cắt Liên khu I thành hai mảnh.

Tại những vị trí đối diện với ta, địch lui quân về phía sau và từ ngày 11- 13/2/1947 tập trung phi pháo tàn phá các phố Hàng Cót, Hàng Lược, Hàng Giấy, Hàng Khoai, Hàng Đường, Hàng Chiếu. Máy bay điên cuồng ném bom vào những khu vực nghi là Sở Chỉ huy của Trung đoàn Thủ đô.

Lúc này, khu vực chợ Đồng Xuân do Tiểu đoàn 101 quyết tử, Trung đoàn Thủ đô sau 57 ngày đêm chốt giữ chỉ hơn 100 người, vũ khí chủ yếu là mìn, lựu đạn, dao, mã tấu và một số súng bộ binh,… nhưng vẫn quyết tâm đánh lại quân Pháp, giữ vững các vị trí chiến đấu (2).

Các chiến sĩ đào đường chôn mìn đánh chặn địch tại chợ Đồng Xuân năm 1947 -
Ảnh tư liệu Bảo tàng LSQS Việt Nam.

5 giờ sáng ngày 14/2/1947, quân Pháp tập trung hỏa lực máy bay, đại bác dồn dập đánh phá khu vực chợ Đồng Xuân và vùng lân cận, kết hợp ném truyền đơn kêu gọi ta đầu hàng. Phối hợp một Tiểu đoàn lính Lê Dương mũ đỏ gồm 400 tên có 5 xe tăng dẫn đầu từ cầu Long Biên, phố Cửa Bắc và Cửa Đông tấn công vào khu chợ Đồng Xuân.

Cuộc chiến đấu diễn ra vô cùng quyết liệt. Quân Pháp dùng đại bác, đại liên, trung liên, súng cối bắn dọn đường, sau đó đưa xe tăng và bộ binh tràn vào nhằm cắt đứt liên lạc giữa các vị trí của ta với các chốt phòng thủ, rồi thọc sâu vào Sở Chỉ huy Trung đoàn và tiến tới làm chủ Hà Nội.

Với tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”, toàn bộ lực lượng của Tiểu đoàn 101 đánh trả rất quyết liệt, đẩy lui nhiều đợt tiến công của địch trên các đường phố. Khi xe tăng Pháp tiến được vào chợ, cảm tử quân từ các quầy hàng chờ cho xe tăng đi qua, sau đó xung phong đánh giáp lá cà với bộ binh địch.

Cuộc chiến đấu không cân sức diễn ra vô cùng ác liệt và kéo dài trong nhiều giờ đồng hồ, trước tinh thần chiến đấu oanh liệt của chiến sĩ Tiểu đoàn 101, ba xe bọc thép bị phá hủy, gần 200 tên địch đã bị tiêu diệt và bị thương; sau ba đợt tấn công, đến tối địch mới chiếm được dãy số chẵn phố Hàng Chiếu và Hàng Mã (3).

Ngay trong đêm 14/2/1947, tiểu đoàn được bổ sung thêm 20 đồng chí, Ban Chỉ huy Tiểu đoàn nhận định quân Pháp chiến đấu cả ngày, tinh thần mệt mỏi, chưa bám vững trận địa, địa hình không thuộc. Bộ đội ta tuy có khó khăn về đạn dược, nhưng mới được chi viện, tinh thần chiến đấu càng đánh càng ngoan cường, dạn dày kinh nghiệm. Tiểu đoàn hạ quyết tâm tổ chức lực lượng phản kích ngay trong đêm (4).

Cán bộ, chiến sĩ tại khu vực chợ Đồng Xuân họp bàn phương án chiến đấu - Ảnh Internet..

22 giờ ngày 14/2/1947, hai trung đội đầy đủ vũ khí và nhiều chai xăng, lựu đạn buộc quanh mình, lợi dụng đêm tối tiến vào nhà địch trú quân. Các chiến sĩ do thông thuộc đường, ngõ, đồng loạt nổ súng, quẳng lựu đạn làm lính Pháp hoảng hốt, kêu thét gọi cấp cứu, rồi bỏ chạy tán loạn. Bộ đội đuổi theo sát lính Pháp. Bị tấn công bất ngờ, lại không dựa được vào xe tăng nên bị cô lập, địch đã phải rút chạy.

Đến gần 1 giờ sáng, quân Pháp phải rút khỏi phố Hàng Chiếu, Hàng Gạo, chợ Đồng Xuân. Toàn trận địa trở lại nguyên vị trí ban đầu. Chiến thắng của tiểu đoàn đảm bảo an toàn phía Bắc Liên khu và đóng vai trò quan trọng để Trung đoàn Thủ đô thực hiện cuộc rút quân khỏi Hà Nội và hành quân lên Việt Bắc, chuẩn bị cho cuộc kháng chiến trường kỳ. Trận chợ Đồng Xuân ngày 14/2/1947 là một trong những trận đánh lớn nhất ở Liên khu I trong 60 ngày đêm bảo vệ Thủ đô Hà Nội, để lại nhiều bài học kinh nghiệm về tác chiến phòng ngự trong thành phố của quân đội ta sau này.

Chợ Đồng Xuân ngày nay - Ảnh Internet.

Nằm phía cửa chợ Đồng Xuân, bức phù điêu “Hà Nội mùa đông năm 1946” lặng lẽ giữa sự náo nhiệt của một trung tâm buôn bán sầm uất của Thủ đô. Dù đã nhuốm màu thời gian nhưng nó luôn gợi nhắc về những ngày chiến đấu oanh liệt của quân và dân Hà Nội trong 60 ngày đêm chiến đấu kìm chân địch, tạo điều kiện cho cả nước chuẩn bị lực lượng bước vào cuộc chiến đấu lâu dài. Trong đó, chiến tích oanh liệt của các chiến sĩ Tiểu đoàn 101, Trung đoàn Thủ đô trong trận đánh ngày 14/2/1947 đã đi vào lịch sử, là biểu tượng cho tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”./.

-------------------

(1) Trong 60 ngày đêm bảo vệ Thủ đô Hà Nội, địa hình Liên khu I là nơi tập trung các cơ quan đầu não của Đảng, Chính phủ, Nhà nước. Có vị trí phía đông bắc Hà Nội, gồm phần lớn quận Hoàn Kiếm hiện nay.

(2) Theo Từ điển Bách khoa Quân sự Việt Nam, NXB QĐND, H.2009, Tr 1038.

(3) Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam - Bộ Quốc phòng: Hợp tuyển công trình khoa học 65 năm Toàn quốc kháng chiến (19.12.1946 – 19.12.2011), NXB QĐND, H.2011, Tr.530.

(4) Hữu Thu: Người chiến sĩ quyết tử đánh chợ Đồng Xuân, Báo QĐND điện tử, ngày 17 tháng 10 năm 2016.


Nguồn: Thuận Nguyễn
09-11-2016
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
s