Khởi nghĩa Võ Duy Dương


07-09-2015
Thiên hộ Võ Duy Dương, một lãnh tụ quân sự có tài có đức, với tầm nhìn chiến lược đã biết tập hợp lực lượng quần chúng quanh mình để xây dựng lực lượng. Cuộc khởi nghĩa tuy thất bại nhưng tên tuổi và sự nghiệp chống giặc giữ nước của ông mãi mãi gắn chặt với mảnh đất Đồng Tháp Mười anh hùng.


Võ Duy Dương (1827 – 1866) là con trai thứ ba trong một gia đình nông dân ở thôn Cù Lâm Nam, thuộc phủ Tuy Viễn, trấn Bình Định (nay là thôn Nam Tượng, xã Nhơn Tân, huyện An Nhơn, Bình Định). Tổ sáu đời của Võ Duy Dương là Võ Hữu Mạn từ miền Bắc vào Cù Lâm Nam lập nghiệp. Tương truyền, ông rất khỏe mạnh và giỏi võ nghệ, được bà con tôn là Ngũ linh Dương.
 
Năm 1857, ông cùng một số bạn bè hưởng ứng chính sách khai hoang của Nguyễn Tri Phương, vượt biển vào Nam tìm đến đất Ba Giồng, ven Đồng Tháp Mười (nay thuộc địa bàn huyện Châu Thành, Cai Lậy, Cái Bè tỉnh Tiền Giang), chiêu dân, khai hoang lập ấp.
 
Tháng 2/1859, thực dân Pháp nổ súng tấn công thành Gia Định, ông phong chức Chánh quản đạo cùng thủ khoa Nguyễn Hữu Huân chiêu mộ nông dân lập đội nghĩa ứng kéo về Gia Định đánh Pháp. Thành Gia Định vỡ, quân triều đình rút về Biên Hòa. Ông vượt biển về kinh, bái yết vua Tự Đức hiến kế đuổi giặc. Lúc bấy giờ, triều đình chưa có đối sách dứt khoát đối với thực dân Pháp, nên tạm thời điều Võ Duy Dương về Quảng Nam dẹp cuộc nổi dậy của người Thạch Bích. Ông hoàn thành nhiệm vụ và được phong hàm Chánh bát phẩm Thiên hộ vào năm 1860.
 
Tháng 5/1861, Võ Duy Dương đóng quân ở Bình Cách, liên kết với Trương Định ở Gò Công, Trần Xuân Hòa ở Thuộc Nhiêu và hợp cùng Đỗ Thúc Tịnh xây dựng một đồn chiến lược tại Mỹ Quý (Tân Thành - Mỹ Quý), chia cắt lực lượng địch trong tỉnh Định Tường.
 
Đầu năm 1862, thực dân Pháp đột kích căn cứ Thuộc Nhiêu, Trần Xuân Hòa bị bắt rồi tự tử, Võ Duy Dương điều Thủ khoa Huân đến xây dựng lại và bảo vệ Thuộc Nhiêu. Sau đó, thực dân Pháp mang đại quân tấn công Tân Thành - Mỹ Quý, nghĩa quân chống cự quyết liệt suốt 57 ngày đêm, Đỗ Thúc Tịnh hy sinh, Nguyễn Hữu Huân bị bắt ở Thuộc Nhiêu, Thiên hộ Dương thoát được rút về Bình Cách.
 
Đầu năm 1863, thực dân Pháp tập trung quân đánh bật Trương Định ra khỏi căn cứ Tân Hòa (Gò Công) và liên tục tấn công nghĩa quân Thiên hộ Dương. Đến cuối tháng 4, Thiên hộ Dương rút về cố thủ ở Xoài Tư (vùng giáp ranh Cái Bè – Cai Lậy (Tiền Giang hiện nay). Để bảo tồn lực lượng cho cuộc chiến đấu lâu dài, Thiên hộ Dương cử Thủ Khoa Huân sang ba tỉnh miền Tây vận động nhân dân ủng hộ tiền bạc mua vũ khí, còn ông phân tán nghĩa quân về các thôn ấp tránh sự lùng sục của giặc. Tại An Giang, ông liên kết với Thạch Bướm, một lãnh tụ nghĩa quân người Khmer.
 
Tháng 7/1864, Thủ khoa Huân bị bắt. Tháng 8/1864, Trương Định hy sinh, nghĩa quân đứng trước nguy cơ tan vỡ. Với quyết tâm chống giặc cứu nước, Thiên hộ Dương trở lại Xoài Tư, từ đó rút vào Đồng Tháp Mười chuẩn bị cho giai đoạn chiến đấu mới.
 
Sau hơn một năm xây dựng căn cứ Tháp Mười trên cơ sở lực lượng có sẵn và lực lượng tại chỗ của Đốc binh Kiều (Nguyễn Tấn Kiều), Thống Linh (Nguyễn Văn Linhvà đông đảo nông dân khắp nơi với chiến thuật “tức kỳ yểm cố”, đến giữa năm 1865, thế và lực của nghĩa quân tương đối vững, nghĩa quân Đồng Tháp Mười bắt đầu tấn công Cái Bè, Cái Thia, Cai Lậy, Mỹ Quý... 
 
Vào đêm 21 rạng ngày 22/7/1865, Thiên hộ Dương cho nghĩa quân triệt hạ đồn Mỹ Trà gây thiệt hại nặng cho thực dân Pháp khiến Phó Đô đốc Roze phải đưa viện binh từ Sài Gòn xuống cứu viện. Chúng đốt phá triệt hạ làng Mỹ Trà và Mỹ Ngãi để trả thù.
 
Tháng 4/1866, De Lagrandière cho tập trung quân của bốn dinh tham biện Tân An, Mỹ Tho, Cai Lậy và Cần Lố chia làm ba mũi tấn công vào Đồng Tháp Mười. Sau gần mười ngày chiến đấu, nghĩa quân mất một số tiền đồn. Để bảo tồn lực lượng, Thiên hộ Dương ra lệnh bỏ đại đồn Tháp Mười, rút lui theo hai hướng: hướng Tây về biên giới, hướng Đông về Cái Thia (Cái Bè). 
 
Thiên hộ Dương rút về Cao Lãnh rồi lên biên giới liên kết với nghĩa quân Trương Tuệ và nghĩa quân Campuchia A-cha Xoa.  Ngày 7/6/1866, Liên quân Việt – Khơ me tấn công đồn Tây Ninh, hạ tại trận 12 lính Pháp, trong đó có chủ tỉnh Tây Ninh Larclauze và viên thiếu úy Le Sage. 
 
Ngày 14/6/1866, thực dân Pháp do trung tá Marchaise chỉ huy rơi vào ổ phục kích của nghĩa quân tại rạch Dinh. Bằng cung nỏ, gươm giáo và một số ít súng trường, nghĩa quân đã dũng cảm đánh giáp lá cà giết chết Marchaise và nhiều lính Pháp. Số còn lại bỏ chạy toán loạn. 
 
Chiến thắng rạch Dinh và Tây Ninh đã gây một tiếng vang lớn. Trong cuốn “Histoire de la Cochinchine”, Paulin Vial đã viết: “Trong khi Pháp lo những cuộc hành binh khác, tin trận rạch Dinh và tin số quân bị thiệt hại của ta (Pháp) lan tràn ra ngoài công chúng như một lửa thuốc súng. Các lãnh tụ khởi nghĩa phái người đi cổ vũ khắp nơi, đến cả trong hàng ngũ chúng ta (Pháp), đến cả trong phố Sài Gòn và họ tìm cách tấn công ta tại thủ phủ của ta”.  
 
Ngày 7/6/1866, dưới sức ép của thực dân Pháp, vua Tự Đức ra chỉ dụ truy nã Võ Duy Dương, A-cha Xoa và Trương Quyền, nghĩa quân bị cô lập.

Ngày 27/6/1866, thực dân Pháp điều quân đến bao vây, tập kích vào căn cứ của Võ Duy Dương. Nghĩa quân chủ động đánh mở ra ba hướng: Trảng Bàng; sông Bến Nghé, Bình Điền. Nghĩa quân kháng cự quyết liệt nhưng cuối cùng đành chịu thiệt hại nặng nề tại ấp Bình Thủy, Ba Hầm và Bình Điền. 

 Bảng ghi nhận công lao người anh hùng dân tộc
Võ Duy Dương.
Từ ngày 2/7 đến ngày 11/7/1866, Liên quân Việt - Khơ me còn chạm trán với Pháp trong các trận: Trà Vang (Tây Ninh), Củ Chi, Hóc Môn, Trảng Bàng, Long Trì (Tân An), Bình Thới. 
 
Tháng 10/1866, Thiên hộ Dương cho người mang mật báo đến vua Tự Đức. Tháng 11/1866, ông và các thuộc hạ tâm phúc vượt biển về Kinh, đến cửa Thần Mẫu (Cần Giờ) bất ngờ bị Lý Sen, một tên cướp biển giết chết. Vua sai người tìm xác chôn cất và chu cấp cho gia đình ông.
 
Thiên hộ Võ Duy Dương, một lãnh tụ quân sự có tài có đức, với tầm nhìn chiến lược đã biết tập hợp lực lượng quần chúng quanh mình để xây dựng lực lượng. Cuộc khởi nghĩa tuy thất bại nhưng tên tuổi và sự nghiệp chống giặc giữ nước của ông mãi mãi gắn chặt với mảnh đất Đồng Tháp Mười anh hùng.
 

Nguồn: Thanh Tâm
07-09-2015
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
s