Di tích lịch sử Chùa Hang - nơi Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam sơ tán hiện vật


19-07-2018
Di tích lịch sử Chùa Hang thuộc xóm Đồng Chùa, thị trấn Chợ Chu, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. Tại đây, từ năm 1965 đến năm 1975, Viện Bảo tàng Quân đội (nay là Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam) đã bảo quản, sơ tán hiện vật trong giai đoạn đế quốc Mỹ thực hiện chiến tranh phá hoại miền Bắc (1965 - 1975).

Chùa Hang là một quần thể gồm: Hang Trên cách chân núi khoảng 20m, trong hang có 9 pho tượng; Miếu Mẫu; Nhà Tam quan; Hang Dưới. Cửa Hang dưới nằm sát chân núi, cao khoảng 10m, rộng 6m. Hang Dưới và cửa Hang Trên cách nhau khoảng 20m, thông với nhau. Trong hang có nhiều nhũ đá với hình dáng đa dạng. Điểm độc đáo của Chùa Hang là bên trong có nhiều điểm nước chảy lâu ngày tạo nên những “Ruộng cô tiên”. Ngoài ra trong hang còn có bàn thờ Phật, một tấm bia cổ thời Nguyễn và một quả chuông cổ. Di tích Chùa Hang là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng ở và làm việc trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. 

Năm 1965, đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh ra cả nước. Trong bối cảnh đó, Tổng cục Chính trị chỉ thị cho Bảo tàng Quân đội và hệ thống bảo tàng, nhà truyền thống toàn quân: “Tăng cường bảo vệ, bảo quản hiện vật, tổ chức sưu tầm tài liệu, hiện vật có giá trị từ các chiến trường. Đồng thời tùy theo điều kiện của từng đơn vị tổ chức trưng bày, triển lãm góp phần động viên cán bộ, chiến sĩ chiến đấu và công tác trên các mặt trận”[1].


Đoàn cán bộ Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam về thăm di tích Chùa Hang, năm 2016.

Thực hiện chỉ thị của Tổng cục Chính trị về việc bảo quản hiện vật, Viện Bảo tàng thay đổi mọi hoạt động từ thời bình sang thời chiến, tổ chức sơ tán kho bảo tàng với phương châm: Nhanh chóng, an toàn, không thất lạc, không nhầm lẫn, không hư hỏng[2]. Với lợi thế nằm sâu trong núi, lòng hang sâu, rộng, tương đối bằng phẳng đồng thời gần với vị trí của ATK (An toàn khu) Định Hoá, Viện Bảo tàng Quân đội đã lựa chọn Chùa Hang là căn cứ địa vững chắc để bảo quản, lưu giữ hiện vật trước các cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ tại miền Bắc (1965 - 1973).

Viện tập trung lực lượng, phương tiện chuyển mấy chục tấn hiện vật với nhiều chất liệu khác nhau qua nhiều địa phương. Hiện vật phải chuyển đến ba lần từ Hà Nội đi Phú Thọ, từ Phú Thọ chuyển đến Đại Từ - Thái Nguyên, rồi từ Thái Nguyên đến Chùa Hang.

Được sự giúp đỡ của nhân dân và chính quyền địa phương, cùng với tinh thần tự lực tự cường khắc phục khó khăn, thiếu thốn, cán bộ, nhân viên Viện Bảo tàng Quân đội đã thi công xong nhà kho, nơi ăn nghỉ trước thời gian quy định, sắp xếp và bảo đảm an toàn cho hàng trăm hiện vật tại Chùa Hang.


Đoàn cán bộ Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam nghe các nhân chứng lịch sử kể lại quá trình sơ tán hiện vật tại Chùa Hang, năm 2016.

Trong thời gian sơ tán tại Chùa Hang, mặc dù gặp rất nhiều khó khăn trong môi trường hang đá ẩm thấp nhưng công tác kiểm kê, bảo quản hiện vật vẫn được Bảo tàng thực hiện theo đúng quy định. Các hiện vật được lau chùi, bảo quản chu đáo, không mất mát, hư hỏng. Hiện vật từng bước được đăng ký, kiểm kê, xây dựng thành các sưu tập theo các tiêu chuẩn và thủ tục khoa học.

Sau khi giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Viện Bảo tàng Quân đội mới có điều kiện tu sửa kho hiện vật tại khu Cột Cờ, sắp xếp lại hiện vật ở kho Bạch Mai và tổ chức lực lượng cùng phương tiện đưa hiện vật tại các nơi sơ tán, trong đó nhiều nhất là ở Chùa Hang về Hà Nội.

Trong thời gian tới, cùng với ATK Định Hoá, di tích lịch sử Chùa Hang - nơi Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam từng sơ tán hiện vật sẽ là địa chỉ đỏ góp phần giáo dục truyền thống cho các thế hệ trẻ ngày hôm nay./.


[1] 40 năm Viện Bảo tàng Quân đội (1959 – 1999) (Biên niên sự kiện và tư liệu), NXB QĐND, H. 1999, Tr.39.

[2] 50 năm Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam (1956 – 2011), NXB QĐND, H. 2011, Tr.63.


Nguồn: Thanh Tâm
19-07-2018
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
s