Nâng cao chất lượng sưu tầm hiện vật ở các bảo tàng trong quân đội


15-07-2018
Yếu tố quyết định sự ra đời và phát triển bảo tàng là hiện vật bảo tàng. Muốn có hiện vật phải tiến hành công tác sưu tầm. Việc nâng cao chất lượng sưu tầm hiện vật ở các bảo tàng trong quân đội nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn tới, đảm bảo nhu cầu hiện vật cho trưng bày tại các bảo tàng trong quân đội.

Phần lớn các bảo tàng trong quân đội thuộc loại hình lịch sử quân sự, một số thuộc loại hình chuyên ngành quân sự. Hiện vật các bảo tàng sưu tầm liên quan đến hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, chống Mỹ cứu nước, công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc và lịch sử phát triển các ngành quân sự. Riêng Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam có thêm nội dung sưu tầm cổ vật gắn với lịch sử quân sự Việt Nam giai đoạn trước năm 1930.      

Thực trạng công tác sưu tầm hiện vật

Những năm gần đây, công tác sưu tầm hiện vật của bảo tàng trong quân đội gặp nhiều khó khăn do thời gian lùi xa, tốc độ phát triển đô thị nhanh chóng làm mất dần dấu tích chiến tranh, hiện vật ngày ít dần, nhân chứng lịch sử thưa vắng, không còn minh mẫn... Trong khi đó, số lượng các bảo tàng trên cả nước tăng mạnh. Để tồn tại, phát triển, nhu cầu hiện vật của các bảo tàng rất lớn, dẫn đến sự cạnh tranh về nguồn hiện vật giữa các bảo tàng trong và ngoài quân đội.

Trước những khó khăn, nhận thức hiện vật có vai trò đặc biệt quan trọng đối với bảo tàng, vì vậy, công tác sưu tầm của các bảo tàng trong quân đội được các cấp chỉ huy đặc biệt quan tâm. Điều đó được thể hiện trên các mặt sau: Các bảo tàng đều có bộ phận, ban, phòng sưu tầm. 100% cán bộ làm công tác sưu tầm có trình độ cao đẳng, đại học, trên đại học chuyên ngành bảo tàng. Để sưu tầm được nhiều hiện vật có chất lượng, đúng loại hình, các bảo tàng sử dụng nhiều phương pháp sưu tầm: Cử cán bộ trực tiếp đi sưu tầm hiện vật, sử dụng hệ thống cộng tác viên, tuyên truyền vận động các đơn vị, cựu chiến binh đóng góp, sưu tầm hiện vật cho bảo tàng... Do có sự chỉ đạo và quan tâm sâu sắc, hiện vật các bảo tàng sưu tầm hàng năm tăng nhanh cả về số lượng, chất lượng, đặc biệt là hiện vật khối lớn, hiện vật có hình thức và nội dung hấp dẫn. Công tác sưu tầm hiện vật của các bảo tàng trong quân đội đã góp phần to lớn trong việc bảo vệ, phát huy các di sản văn hóa quân sự.


Trung tướng, Anh hùng LLVTND Phạm Xuân Thệ trao tặng hiện vật cho Bảo tàng LSQS Việt Nam, năm 2016 - Ảnh BTLSQSVN.

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, công tác sưu tầm hiện vật của các bảo tàng còn nhiều hạn chế bất cập do những yếu tố chủ quan và khách quan đem lại.

- Về đội ngũ cán bộ: Phần lớn cán bộ làm công tác sưu tầm tuổi đời còn trẻ, đã tốt nghiệp đại học chuyên ngành bảo tàng nhưng hạn chế về kiến thức quân sự, kỹ thuật quân sự và ngoại ngữ.

- Về nội dung sưu tầm: Các bảo tàng hầu như chưa có chiến lược sưu tầm trước mắt và lâu dài. Nội dung sưu tầm hiện vật của các bảo tàng không có trọng tâm, trọng điểm. Nhiều giai đoạn lịch sử sưu tầm có nhiều hiện vật, ngược lại nhiều giai đoạn thiếu hiện vật. Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam mang tên mới từ năm 2002, hiện vật giai đoạn trước năm 1930 còn trống vắng.

- Chất lượng một số hiện vật sưu tầm chưa đảm bảo các yếu tố khoa học do việc khai thác thông tin, biên soạn, lập hồ sơ hiện vật còn nhiều hạn chế, chưa chú ý khai thác những câu chuyện kể liên quan đến hiện vật. Việc lập thủ tục pháp lý cho hiện vật chưa thực hiện đúng quy trình. Đối với Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam việc sưu tầm cổ vật liên quan đến loại hình quân sự gặp nhiều khó khăn. Loại hiện vật này thuộc các nền văn hóa, niên đại xa xưa nên chỉ có thể dựa vào các tài liệu thẩm định xác định được niên đại hiện vật, không xác định được chủ nhân hiện vật. Vì thế, việc lập hồ sơ hiện vật cũng như biên soạn hồ sơ hiện vật sơ sài.

- Phương pháp sưu tầm vẫn theo nếp cũ chưa có sự đổi mới, chưa tìm ra phương pháp sưu tầm phù hợp với đặc điểm riêng của mỗi bảo tàng cũng như chưa làm tốt công tác xã hội hóa công tác sưu tầm.

- Nguồn kinh phí hằng năm của các bảo tàng quân đội quá hạn hẹp nên khó thực hiện khi sưu tầm hiện vật khối lớn, hiện vật quý hiếm...

Những hạn chế, tồn tại trong công tác sưu tầm hiện vật của các bảo tàng trong quân đội đang là rào cản đối với các hoạt động nghiên cứu, phục vụ nghiên cứu và phát huy giá trị của hiện vật cũng như việc ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý hiện vật, thực hiện tư liệu hóa, số hóa hiện vật. Nhìn nhận, đánh giá thực trạng công tác sưu tầm của các bảo tàng trong quân đội nhằm tìm ra hướng đi, phương pháp, cách tiếp cận, phát huy những thành tựu đã đạt được và xây dựng giải pháp khắc phục những hạn chế trong thời gian tới.


Các nhà khoa học giám định cổ vật mới sưu tầm tại Bảo tàng LSQS Việt Nam, năm 2017 - Ảnh BTLSQSVN.

Giải pháp nâng cao chất lượng công tác sưu tầm

Một là, cần đào tạo, xây dựng đội ngũ cán bộ sưu tầm then chốt, có trình độ và năng lực chuyên môn nghiệp vụ chuyên sâu, đặc biệt được trau dồi kiến thức về lịch sử, kỹ thuật quân sự, ngoại ngữ để có khả năng tiếp cận với những tri thức, kinh nghiệm về quân sự, khoa học bảo tàng từ các nước trên thế giới. Thực hiện trẻ hóa đội ngũ cán bộ, tuyển chọn nguồn cán bộ sưu tầm kế cận có chất lượng cao, có trình độ năng lực đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ của các bảo tàng trong tình hình mới. Số cán bộ sưu tầm có thâm niên, kinh nghiệm cần được bố trí công việc hợp lý, ổn định, lâu dài, tránh sự thuyên chuyển.

Hai là, hoàn thiện văn bản pháp quy về công tác sưu tầm. Đề xuất sửa đổi một số điều của các thông tư đã ban hành và đưa vào một số cơ chế đặc thù về mua hiện vật và trường hợp sưu tầm hiện vật đặc biệt trong thời buổi kinh tế thị trường cho phù hợp với tình hình thực tiễn của các bảo tàng trong quân đội.

Ba là, xây dựng chương trình “bảo tồn nhân chứng” nhằm tạo sự gắn kết và phát huy vai trò của nhân chứng lịch sử, cựu chiến binh đối với hoạt động của bảo tàng; thông qua việc tự nguyện hiến tặng hiện vật, tham gia các hoạt động của bảo tàng, cung cấp thông tin có giá trị về nhân chứng và về các sự kiện, câu chuyện kể mà nhân chững đã tham gia hoặc chứng kiến.

Bốn là, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác sưu tầm. Ứng dụng công nghệ thông tin xây dựng cơ sở dữ liệu về nhân chứng, nguồn hiện vật, các sự kiện lịch sử, trận đánh, chiến dịch, loại hình hiện vật… phục công tác sưu tầm rất hữu ích cho việc tra cứu tên cá nhân, đơn vị, trận đánh, chiến dịch, địa phương cũng như nội dung lịch sử, đặc tính tự nhiên của hiện vật.


Cán bộ Bảo tàng LSQS Việt Nam và Bảo tàng Quân khu 4 phối hợp sưu tầm trên địa bàn Quân khu 4, tháng 4/2018 - Ảnh BTLSQSVN.

Năm là, xây dựng và mở rộng hệ thống cộng tác viên. Lực lượng cán bộ sưu tầm của các bảo tàng có hạn, để có thể sưu tầm hiện vật, phát hiện nguồn hiện vật, các bảo tàng phải xây dựng, mở rộng mạng lưới cộng tác viên tại các đơn vị, địa phương nhằm mở rộng mạng lưới sưu tầm, tiếp cận tư liệu, hiện vật.

Sáu là, đổi mới nhận thức về hiện vật bảo tàng. Đặc trưng của bảo tàng là hiện vật. Chất lượng, giá trị của hiện vật góp phần quyết định thu hút công chúng đến với bảo tàng. Vì vậy, các bảo tàng cần thay đổi tư duy về hiện vật bảo tàng, cần chú ý đến loại hình, kiểu loại, màu sắc, kích cỡ hiện vật, các loại hiện vật gắn với cuộc sống sinh hoạt của con người đời thường kể cả trong quá khứ và hiện tại.

Bảy là, xây dựng chiến lược sưu tầm, xây dựng kế hoạch sưu tầm, thực hiện đúng các bước sưu tầm đảm bảo tính khoa học, nhằm mang lại hiệu quả thiết thực đối với công tác sưu tầm, giúp cho cán bộ sưu tầm chủ động trong quá trình sưu tầm hiện vật.

Tám là, tuyên truyền, giới thiệu hiện vật mới sưu tầm bằng nhiều hình thức. Triển lãm hiện vật mới sưu tầm nhằm tuyên truyền, giáo dục cho cán bộ, chiến sỹ lực lượng vũ trang và nhân dân, nhất là thế hệ trẻ, phát huy truyền thống cách mạng, hun đúc tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc. Đây cũng là dịp tôn vinh, động viên các đơn vị, các gia đình tướng lĩnh, cựu chiến binh hiến tặng hiện vật cho bảo tàng; Tuyên truyền, giới thiệu hiện vật mới sưu tầm thông qua những câu chuyện đăng trên các cuốn sách “Kỷ vật kháng chiến” và giới thiệu trên trang thông tin điện tử; Tổ chức các cuộc giao lưu với nhân chứng lịch về hiện vật gắn với các sự kiện lịch sử trọng đại của đất nước mà họ tham gia; Tuyên truyền giới thiệu hiện vật qua các phương tiện truyền thông như báo chí, truyền hình, đài phát thanh, làm phim tư liệu... góp phần tuyên truyền sâu rộng, tạo sức lan tỏa trong nhân dân về ý thức trách nhiệm đối với việc bảo vệ, phát huy di sản văn hóa quân sự, động viên họ hiến tặng hiện vật, giúp đỡ, phát hiện, tìm nguồn hiện vật và sưu tầm hiện vật cho bảo tàng; tài trợ kinh phí cho hoạt động sưu tầm.

Trên đây là một số giải pháp nâng cao chất lượng sưu tầm hiện vật ở các bảo tàng quân đội. Tùy theo tình hình và khả năng thực tế, các bảo tàng trong quân đội nghiên cứu cách tiếp cận, vận dụng cho phù hợp./.


[*] nguyên cán bộ sưu tầm Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam.


Nguồn: Trần Thanh Hằng[*]
15-07-2018
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
s