Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam với việc gắn kết cộng đồng (Phần 2)


07-10-2018
Trong những năm gần đây, Bảo tàng đã tổ chức được nhiều buổi giao lưu, nói chuyện chuyên đề, trong đó mời các nhân chứng lịch sử đến giao lưu, kể chuyện với thế hệ trẻ.

Năm 2011, nhân kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Bảo tàng LSQS Việt Nam phối hợp với Đài truyền hình Hà Nội tổ chức cuộc giao lưu “Nhân chứng lịch sử với thế hệ trẻ” truyền hình trực tiếp trên sóng truyền hình Hà Nội. Cuộc giao lưu này có ý nghĩa giáo dục sâu sắc, để lại ấn tượng sâu sắc cho đông đảo cán bộ, chiến sĩ, nhân dân xem truyền hình. Những hoạt động này đã nâng cao vai trò của bảo tàng trong việc giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa cho thế hệ trẻ cũng như tạo lập sự gắn kết giữa các thế hệ trong cộng đồng.

Công tác nghiên cứu, sưu tầm hiện vật của Bảo tàng cũng đã có sự gắn kết giữa Bảo tàng và công chúng, cộng đồng. Từ năm 2009 đến 2010, dưới sự chỉ đạo của Thủ trưởng Tổng cục Chính trị, Bảo tàng LSQS Việt Nam thực hiện cuộc vận động sưu tầm và giới thiệu những kỷ vật kháng chiến và huy động được nguồn tài trợ gần 4 tỷ đồng của Ngân hàng Bắc Á để hoạt động trong 2 năm, cùng với đó là lễ phát động và lễ tổng kết được truyền hình trên sóng truyền hình VTV1 thu hút sự quan tâm của công chúng, sự ủng hộ của cộng đồng. Một số nhóm cựu thanh niên xung phong các địa phương đã trở thành cộng tác viên của bảo tàng trong hoạt động sưu tầm hiện vật.


Một chương trình giao lưu nhân chứng lịch sử tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, năm 2017 - Ảnh BTLSQSVN.

Kết thúc cuộc vận động sưu tầm và giới thiệu những kỷ vật kháng chiến, Bảo tàng đã thu được hàng nghìn hiện vật có giá trị lịch sử, thiết thực phục vụ công tác tuyên truyền giáo dục và làm giàu kho cơ sở cũng như bổ sung hoàn thiện cho các bộ sưu tập. Như vậy, có thể thấy sự gắn kết chặt chẽ giữa bảo tàng và công chúng, cộng đồng là sự gắn kết tương tác hai chiều. Bởi, cộng đồng chính là chủ nhân của những câu chuyện, những tài liệu, hiện vật mà bảo tàng sưu tầm và giới thiệu tới công chúng. Bảo tàng không thể thực hiện được đầy đủ các chức năng của mình nếu như công chúng, cộng đồng không quan tâm đến hoạt động của bảo tàng.

Bên cạnh sáu khâu công tác nghiệp vụ bảo tàng, hoạt động Mỹ thuật của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam được tiến hành thường xuyên liên tục. Ban Thường trực cuộc vận động sáng tác mỹ thuật về đề tài Lực lượng vũ trang - chiến tranh cách mạng tổ chức cho các họa sĩ trong và ngoài quân đội tham gia trại sáng tác và triển lãm mỹ thuật trên phạm vi toàn quốc. Những hoạt động này đã được đạt hiệu ứng tốt trong lĩnh vực hội họa cũng như các tổ chức xã hội, các cơ quan thông tấn báo chí và đặc biệt là sự tham gia nhiệt tình, tích cực của đội ngũ họa sĩ trong và ngoài quân đội. Nhiều tác phẩm mỹ thuật có giá trị đạt giải thưởng quốc gia được bổ sung cho công tác trưng bày, tuyên truyền cũng như kho cơ sở của Bảo tàng.

Nhằm từng bước đẩy mạnh hoạt động gắn kết cộng đồng cũng như hình thành, xây dựng những phương thức, cách thức tiếp cận mới đối với cộng đồng trong hoạt động của bảo tàng nói chung và Bảo tàng LSQS Việt Nam nói riêng, cần thực hiện tốt một số giải pháp sau:

1. Tăng cường các mặt hoạt động gắn kết cộng đồng thông qua các hoạt động trưng bày, triển lãm:

Xu hướng của hầu hết các bảo tàng hiện đại trên thế giới hiện nay luôn coi cộng đồng như chủ thể đóng vai trò quan trọng trong các mặt hoạt động của bảo tàng, nhất là trong các hoạt động tuyên truyền, giáo dục, trưng bày, triển lãm. Chính vì vậy, việc thường xuyên tổ chức các hoạt động trưng bày chuyên đề giới thiệu các sưu tập hiện vật mới và những hiện vật có trong kho cơ sở chưa đưa ra trưng bày là một biện pháp hiệu quả để bảo tàng tự làm mới mình nhằm thu hút sự quan tâm của cộng đồng với bảo tàng.


Đại biểu tham quan triển lãm “Thư, Nhật ký thời chiến”, tháng 4/2018. Ảnh BTLSQSVN

Tuy nhiên nhằm từng bước tiếp cận với hướng đi mới theo hình thức của bảo tàng hiện đại, mỗi bảo tàng tùy theo loại hình, tính chất và nội dung trưng bày của mình cần nghiên cứu xây dựng những chương trình, nội dung phù hợp với hình thức: cộng đồng là người đưa ra ý tưởng, hoặc góp phần xây dựng ý tưởng để bảo tàng xây dựng kết cấu nội dung, chương trình hoạt động. Cộng đồng là người tham gia tương tác, trình diễn, thực hiện những nội dung đó ngay trong những chương trình hoạt động của bảo tàng. Đối với các bảo tàng trong hệ thống bảo tàng quân đội nói chung, Bảo tàng LSQS Việt Nam nói riêng “cộng đồng” không chỉ giới hạn ở các cộng đồng dân cư mà còn bao gồm các hội cựu chiến binh, cựu thanh niên xung phong; các đơn vị trong quân đội; các học viện nhà trường; các tổ chức, hội, đoàn thể, đơn vị trong toàn xã hội…

2. Xây dựng chính sách liên kết giáo dục cộng đồng giữa các bảo tàng, giữa bảo tàng với ngành giáo dục các cấp.

Lĩnh vực văn hóa nói chung, ngành bảo tàng nói riêng cần xây dựng những chính sách mới vừa mang tính đột phá, vừa có tính lâu dài nhằm không ngừng đổi mới công tác giáo dục của bảo tàng cũng như nhằm gắn kết cộng đồng một cách chặt chẽ hiệu quả. Sự phối hợp và liên kết hoạt động giữa các bảo tàng, giữa bảo tàng với ngành giáo dục chắc chắn sẽ tạo nên sự gắn kết chặt chẽ giữa bảo tàng với mọi đối tượng cộng đồng vừa có tiềm năng, vừa mang tính lâu dài, giúp cho các chương trình giáo dục của bảo tàng đạt hiệu quả ngày càng cao hơn. Trên thực tế trong thời gian qua, một số bảo tàng đã triển khai chương trình “Liên kết giáo dục cộng đồng” với nhiều hình thức đã thu được những kết quả nhất định. Song phần nhiều các hoạt động này vẫn còn mang tính đơn lẻ, chưa có sự phối kết hợp trong ngành cũng như đối với toàn ngành giáo dục.

Vì vậy, để xây dựng chính sách liên kết giáo dục cộng đồng giữa các bảo tàng, giữa bảo tàng với ngành giáo dục các cấp cần có những chính sách mới với sự vào cuộc của cơ quan Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch và Bộ Giáo dục - Đào tạo. Bên cạnh đó, nhằm phát huy tốt hơn biện pháp giáo dục này, ngoài sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ, thường xuyên giữa các bảo tàng, mỗi bảo tàng cần xây dựng chương trình giáo dục cho các đối tượng học sinh các cấp phải được thực hiện bài bản, chuyên nghiệp hơn.


Hội thi Cờ Tư lệnh năm 2017 tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN.

3. Từng bước đổi mới, đa dạng hóa các mặt hoạt động gắn kết cộng đồng.

Xu hướng của bảo tàng hiện đại luôn lấy cộng đồng làm trung tâm trong mọi hoạt động của mình nhất là các hoạt động trưng bày, tuyên truyền, giáo dục. Chính vì vậy, mỗi bảo tàng cần đẩy mạnh nghiên cứu, tự đổi mới một cách đa dạng tất cả các mặt hoạt động chuyên môn của mình nhằm hướng tới cộng đồng và thu hút sự quan tâm của cộng đồng. Các hoạt động trưng bày, tuyên truyền giáo dục không chỉ dừng lại ở trưng bày, thuyết minh mà tùy theo tính chất, loại hình, nội dung trưng bày của mỗi bảo tàng cần nghiên cứu, lựa chọn các hình thức hoạt động phối kết hợp với cộng đồng như: hoạt động trình diễn nghề truyền thống, các bộ môn võ thuật, sử dụng công cụ; các hoạt động biểu diễn nghệ thuật truyền thống, đương đại mang tính cộng đồng và sáng tạo cá nhân; hoạt động bán hàng: ẩm thực, làng nghề…

Mỗi bảo tàng cần phải nhận thức sâu sắc việc đổi mới các hoạt động của bảo tàng, đa dạng hoá các hoạt động của bảo tàng mà công chúng - cộng đồng là trọng tâm. Đây chính là chiến lược mới đối với hệ thống bảo tàng Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

4. Bảo tàng cần gắn thêm những trọng trách mới đối với cộng đồng:

Xã hội càng phát triển, đa dạng hóa các mặt hoạt động của bảo tàng phải được xem như vấn đề cấp bách đặt ra nhằm hướng tới cộng đồng với đặc trưng riêng biệt của bảo tàng. Hoạt động của một bảo tàng hiện đại trong xu hướng mới không chỉ dừng lại ở chỗ là thiết chế văn hóa với chức năng lưu giữ, trưng bày tuyên truyền, giáo dục. Bảo tàng cần có thêm những trọng trách lớn lao đối với cộng đồng để khẳng định vai trò, gìn giữ phát huy những giá trị di sản văn hóa của quốc gia, dân tộc.


Các em học sinh tham quan Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN.

Bảo tàng hiện đại không chỉ là nơi sưu tầm, lưu giữ các giá trị văn hóa đã được bàn giao từ cộng đồng, bảo tàng còn phải là nơi ủy thác những giá trị di sản từ cộng đồng. Điều đó có nghĩa là bảo tàng như một ngân hàng được cộng đồng ký gửi những giá trị di sản văn hóa của cá nhân, gia đình, dòng họ hay cả một cộng đồng dân cư. Bảo tàng có quyền phát huy giá trị những di sản văn hóa được ủy thác theo sự thỏa thuận, hợp tác giữa hai bên nhưng chủ nhân của nó vẫn thuộc về cộng đồng, về người ủy quyền lưu giữ những di sản văn hóa cho bảo tàng.

Làm thế nào để tiếp cận với cộng đồng và làm cho cộng đồng dân cư mỗi vùng, miền, mỗi làng xã nhận thức, tham gia một cách chủ động vào hoạt động của bảo tàng là một hành trình lâu dài, đầy khó khăn, thử thách. Xu hướng mới đòi hỏi những người làm công tác bảo tàng trong hệ thống bảo tàng ở Việt Nam nói chung, bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam nói riêng cần tìm ra hướng đi, cách tiếp cận không chỉ phù hợp với loại hình, nội dung trưng bày của bảo tàng mình mà còn phải gắn kết chặt chẽ với phong tục tập quán, sinh hoạt văn hóa và những yếu tố liên quan của mỗi một cộng đồng dân cư.

(Hết)./.


[1] Trưởng phòng Trưng bày – Tuyên truyền, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam.


Nguồn: Trung tá, ThS Lê Vũ Huy[1]
07-10-2018
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
s