Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam với việc gắn kết cộng đồng (Phần 1)


04-10-2018
Hướng tới cộng đồng, không ngừng tìm tòi, sáng tạo, đổi mới công tác chuyên môn nhằm phục vụ cộng đồng ngày càng tốt hơn đang là mục tiêu, là xu hướng mới của hầu hết các Bảo tàng trên thế giới nói chung và hệ thống Bảo tàng Việt Nam nói riêng.

Đối với các bảo tàng hiện đại trên thế giới, khái niệm Bảo tàng - cộng đồng và sự gắn kết cộng đồng với hoạt động của bảo tàng được xác lập từ rất sớm. Hai tác giả Gary Edson và David Dean đã viết trong cuốn The manual for Museum (Cẩm nang Bảo tàng): Nhiều nước đã thiết lập ra các bảo tàng với tư cách như là trung tâm giáo dục, trung tâm thông tin - nơi kể về quá khứ và đưa ra những bức tranh về hiện tại. Do sự thay đổi phần nào trật tự thế giới - về chính trị, xã hội, văn hóa và môi trường nên các bảo tàng có một vai trò to lớn hơn trong xã hội. Hoàn cảnh này đã khiến các bảo tàng suy nghĩ và xác định lại các khái niệm trước đây vốn được cho là vĩnh cửu. Một số người đã gọi hoàn cảnh hiện tại là một mẫu mới trong khoa học bảo tàng. Một số khác quan niệm hoàn cảnh này như một sự biến chuyển của các bảo tàng: từ chỗ lấy hiện vật làm trung tâm sang lấy cộng đồng xã hội làm trung tâm.[1]

Ở Việt Nam, khái niệm Bảo tàng - cộng đồng hoặc hoạt động của bảo tàng gắn với cộng đồng ra đời muộn hơn. Lý giải về sự chậm trễ này là do phần lớn các bảo tàng hiện nay đã, đang và vẫn coi cộng đồng đơn thuần chỉ là đối tượng khách tham quan của bảo tàng. Hoạt động của hầu hết các bảo tàng còn thiếu vắng sự giao lưu, gắn kết giữa bảo tàng, người làm công tác bảo tàng với khách tham quan, cộng đồng.

Xã hội hiện đại không ngừng phát triển với tốc độ ngày càng nhanh chóng, việc xây dựng nên một bảo tàng là bước khởi đầu cho việc lưu giữ các giá trị văn hóa, lịch sử, sự tham gia của cộng đồng, khách tham quan là nhân tố quyết định đến sự tồn tại, phát triển của mỗi bảo tàng. Vậy, cộng đồng là gì? Nhóm người nào được coi là cộng đồng? Đâu là cách tiếp cận chung nhất đối với khái niệm “Bảo tàng - cộng đồng” cho hệ thống bảo tàng ở Việt Nam?


Học sinh tham quan Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam - Ảnh BTLSQSVN.

Theo PGS, TS. Phạm Hồng Tung (Đại học Quốc gia Hà Nội), để nhận biết cộng đồng hay định nghĩa cộng đồng có thể dựa trên những dấu hiệu cốt yếu sau:

- Cộng đồng phải là tập hợp của một số đông người.

- Một cộng đồng phải có một bản sắc / bản thể riêng.

- Các thành viên của cộng đồng phải cảm thấy có sự gắn kết cộng đồng với các thành viên khác của cộng đồng.

- Có thể có nhiều yếu tố tạo nên bản sắc và sức bền gắn kết cộng đồng, nhưng quan trọng nhất chính là sự thống nhất về ý chí và chia sẻ về tình cảm, tạo nên ý thức cộng đồng.

- Mỗi cộng đồng đều có tiêu chí bên ngoài để nhận biết về cộng đồng và có những quy tắc chế định hoạt động và ứng xử chung của cộng đồng.

Trên cơ sở những dấu hiệu trên, ông đã đưa ra một định nghĩa chung nhất về “cộng đồng” như sau: Cộng đồng là tập hợp người có sức bền cố kết nội tại cao, với những tiêu chí nhận biết và quy tắc hoạt động, ứng xử chung dựa trên sự đồng thuận về ý chí, tình cảm, niềm tin và ý thức cộng đồng, nhờ đó các thành viên của cộng đồng cảm thấy có sự gắn kết họ với cộng đồng và với các thành viên khác của cộng đồng.[2]

Với định nghĩa trên, nhìn ở những khía cạnh nhất định thì hầu hết các bảo tàng ở Việt Nam nói chung đã có ít nhiều những hình thức hoạt động mang tính gắn kết cộng đồng trong công tác chuyên môn của mình và Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam (BTLSQSVN) cũng không nằm ngoài ngoại lệ đó.


Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam tổ chức triển lãm lưu động tại các đơn vị thuộc Quân khu 7, năm 2015 – Ảnh BTLSQSVN.

Cùng với sự phát triển của các bảo tàng trên thế giới và các bảo tàng lớn ở Việt Nam, trong những năm gần đây Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam đã tổ chức nhiều hoạt động nhằm thúc đẩy sự quan tâm của công chúng với bảo tàng cũng như bước đầu đưa công chúng trở thành đối tượng chủ động tham gia vào hoạt động của bảo tàng.

Trước tiên, để tạo sự gắn kết cộng đồng với hệ thống trưng bày cố định của bảo tàng, bên cạnh việc tiến hành nghiên cứu nội dung, tư liệu lịch sử, Bảo tàng LSQS Việt Nam thường xuyên phối hợp với các cựu chiến binh, các bậc lão thành cách mạng, các nhà khoa học nhằm trao đổi, xác minh thông tin sự kiện lịch sử gắn với nội dung tài liệu hiện vật trưng bày tại bảo tàng nhằm đưa tới công chúng những nội dung trưng bày mang tính trung thực, chính xác, khách quan. Việc làm này đã thúc đẩy sự quan tâm của công chúng với bảo tàng cũng như để công chúng trở thành đối tượng chủ động tham gia vào hoạt động của bảo tàng.

Nhằm thực hiện nhiệm vụ xây dựng Bảo tàng LSQS Việt Nam ở vị trí mới, Bảo tàng đã tổ chức đánh giá hệ thống trưng bày hiện tại, mời các công chúng tiềm năng cùng với sự tham gia của các nhà khoa học, các nhà bảo tàng học để rút kinh nghiệm xây dựng nội dung trưng bày Bảo tàng LSQS Việt Nam, đáp ứng nhu cầu đòi hỏi của công chúng, của cộng đồng.

Các hoạt động tổ chức triển lãm nhân các dịp kỷ niệm, chào mừng các sự kiện chính trị lớn của đất nước như: “Âm vang lời thề quyết tử” năm 2006, “Huyền thoại Trường Sơn” năm 2009, “Tuổi trẻ Anh hùng - Truyền thống vẻ vang” năm 2011, “Nỗi đau da cam” năm 2012; “Khoảnh khắc im tiếng súng” năm 2013; “Điện Biên phủ - mốc vàng lịch sử” năm 2014… phục vụ đông đảo cán bộ, chiến sĩ, lực lượng vũ trang và nhân dân đã để lại những ấn tượng sâu sắc đối với khách tham quan và ngành Bảo tàng.


Bảo tàng LSQS Việt Nam tiếp hiện vật của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, năm 2014 - Ảnh BTLSQSVN.

Triển lãm lưu động được Bảo tàng phối hợp với các bảo tàng trong và ngoài quân đội, các học viện, nhà trường, các địa phương tổ chức trưng bày với nhiều chủ đề khác nhau, thu hút đông đảo cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang, cộng đồng dân cư vùng sâu, vùng xa, biên giới hải đảo, cộng đồng dân cư các khu công nghiệp… tới tham quan. Thông qua những cuộc triển lưu động, lực lượng công chúng của Bảo tàng được mở rộng, cộng đồng biết đến Bảo tàng nhiều hơn; đồng thời Bảo tàng cũng có cơ hội để tiếp cận và tìm hiểu nhu cầu của công chúng đối với Bảo tàng. Hoạt động triển lãm lưu động có giá trị thiết thực và hiệu quả, góp phần xã hội hóa bảo tàng, đưa bảo tàng đến với cộng đồng ở những nơi khó khăn, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu và giáo dục truyền thống cho bộ đội và cộng đồng dân cư vùng sâu vùng xa.

Nhằm quảng bá rộng rãi các hoạt động chuyên môn của mình, Bảo tàng LSQS Việt Nam thường xuyên phối hợp với các cơ quan thông tấn, báo chí, các Học viện, nhà trường trong và ngoài quân đội, các đối tác khách hàng ngày càng chặt chẽ và có hiệu quả. Nhiều hoạt động tuyên truyền được tổ chức mang tính xã hội hóa thu hút được sự hỗ trợ, gắn kết với cộng đồng như: Tổ chức Hội nghị khách hàng với các công ty Du lịch và các Học viện nhà trường. Phối hợp với Tập đoàn Viễn Thông Quân đội, Bộ Lao động Thương binh và xã hội, Nhà xuất bản Quân đội xuất bản sách “Những kỷ vật kháng chiến” được tổ chức thực hiện năm 2007 đem lại nguồn kinh phí lớn, để Bảo tàng đầu tư xây dựng nhà “Nghĩa tình đồng đội” tặng cho các gia đình chính sách có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

(Còn nữa)./.


[1] Gary Edson – David Dean, Cẩm nang Bảo tàng, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam biên dịch, H. 2001, Tr. 30-31.

[2] Phạm Hồng Tung, Cộng đồng: Khái niệm, cách tiếp cận và phân loại trong nghiên cứu, Tạp chí Thông tin khoa học xã hội, số 12/2009, Tr. 21-29.

[3] Trưởng phòng Trưng bày - Tuyên truyền, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam.


Nguồn: Trung tá, ThS Lê Vũ Huy[3]
04-10-2018
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
s