Kinh nghiệm nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê và bảo quản hiện vật tại Bảo tàng Quân khu 4


12-05-2017
Công tác nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản được xem là những bước khởi đầu đóng vai trò quyết định đến chất lượng nội dung trưng bày tại Bảo tàng. Bởi vậy, trong 50 năm xây dựng và phát triển, hoạt động nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản luôn giành được sự quan tâm đặc biệt của các thế hệ cán bộ, nhân viên Bảo tàng Quân khu 4.

Hiện nay Ban Kiểm kê - Bảo quản Bảo tàng Quân khu 4 có 8 đồng chí, mọi người đến với nghề đa phần là học các chuyên ngành khác nhau, ít hoặc không liên quan nhiều đến công tác nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản hiện vật. Nhưng gắn bó rồi đam mê, tìm về lịch sử qua những hiện vật, từ đó giới thiệu đến công chúng giá trị lịch sử của những bộ sưu tập hiện vật bảo tàng.

Với hơn 20.000 tư liệu, hình ảnh, hiện vật, đang được bảo quản, trưng bày, hiện nay Bảo tàng Quân khu 4 là một khối di sản văn hóa quân sự khá đồ sộ lưu lại truyền thống hào hùng của quân và dân Quân khu 4 trong các cuộc chiến tranh giải phóng cũng như trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Để có số lượng hiện vật lớn và đa dạng như vậy là công sức, mồ hôi, sự hy sinh của lớp lớp các thế hệ cán bộ, nhân viên Bảo tàng trong suốt nửa thế kỷ xây dựng, phát triển. Trong đó có vai trò to lớn của những người lính ngày đêm “lặng thầm” tìm kiếm, sưu tầm, lưu giữ, nghiên cứu những mảnh ghép lịch sử trên dải đất miền Trung.


Cán bộ Bảo tàng Quân khu 4 bảo quản hiện vật đang trưng bày.

Cách đây nửa thế kỷ, trong điều kiện chiến tranh, quân số ít, vừa học, vừa làm nhưng nhiệm vụ đầu tiên Bảo tàng Quân khu 4 thực hiện sau khi được thành lập là xuống tận các đơn vị, địa phương, đến các mặt trận để sưu tầm hiện vật lịch sử. Trong đó có những chuyến hành quân bộ đi sưu tầm ròng rã suốt 10 tháng trời trên đất bạn Lào. Mặc dù địch đánh phá ác liệt, ngôn ngữ bất đồng, sốt rét hoành hành, nhưng những người lính sưu tầm đã khắc phục mọi khó khăn, sưu tầm được gần 300 hiện vật quý về đoàn kết chiến đấu Việt – Lào anh em. Đợt hành quân cùng các đơn vị chiến đấu trên mặt trận Đường 9, Trị - Thiên những năm 1971, 1973 đến các địa danh Cồn Tiên, Dốc Miếu, Thành cổ Quảng Trị, Khe Sanh… đã sưu tầm được hơn 500 hiện vật gốc quý hiếm làm nền tảng cho hoạt động trưng bày của Bảo tàng.

Sau này, dù việc đi sưu tầm đã thuận tiện hơn trước rất nhiều, nhưng cái khó của nghề thì vẫn hiện hữu, đòi hỏi từng người phải học hỏi, kiên trì và sáng tạo. Kỷ niệm nhớ mãi là những chuyến sưu tầm di vật liệt sĩ: Để kịp thời tìm thấy di vật nằm cùng hài cốt liệt sĩ, người cán bộ sưu tầm đã lặn lội khắp 6 tỉnh Quân khu, sang cả nước bạn Lào, những chuyến đi dài, những đêm thức trắng chỉ mong tìm thấy di vật. Lần đó, khi có mặt tại Nghĩa trang Liệt sĩ Việt Lào (Anh Sơn - Nghệ An) lúc Đoàn quy tập Bộ Chỉ huy quân sự Nghệ An từ Xiêng Khoảng (Lào) trở về, trong số 250 hài cốt liệt sĩ được quy tập chỉ 6 phần mộ có tên. Màn đêm dần buông, tổ sưu tầm thắp một nén hương bên các di vật, hoàn tất xong các thủ tục để trở về Vinh nhưng trời lúc này đã về khuya, không còn bắt kịp chuyến xe nào nữa. Đêm hôm đó, cán bộ Bảo tàng cùng các chiến sỹ quy tập ngủ lại trong gian nhà bạt đang quản hài cốt các liệt sỹ. Không gian lặng lẽ, thoang thoảng mùi trầm, rừng núi về đêm se lạnh, nghĩa trang vắng lặng, một vài tiếng chim ăn đêm lẻ kêu bạn nghe buồn buồn. Mỗi người theo đuổi một dòng suy nghĩ, càng thấm thía cuộc kháng chiến thần thánh của nhân dân ta, cảm phục trước những tấm gương anh dũng hy sinh của các chiến sĩ, mỗi người càng tự hứa quyết tâm sẽ sưu tầm thật nhiều di vật, qua đó tuyên truyền và tìm kiếm thông tin cho các liệt sĩ, để các anh, các chị được trở về quê hương, về với vòng tay mẹ thương yêu.


Đại tá Nguyễn Công Thành, Giám đốc Bảo tàng Quân khu 4 tiếp nhận hiện vật
do gia đình cựu binh Mỹ trao tặng, năm 2015.

Bên cạnh công tác sưu tầm, công tác nghiên cứu, kiểm kê, bảo quản hiện vật cũng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Bảo tàng nhằm giúp cho các hiện vật, tư liệu trở thành tài liệu khoa học, tài sản của Nhà nước được bảo vệ theo quy định của pháp luật. Từ đó, thông qua hiện vật, bảo tàng thực hiện được chức năng, nhiệm vụ tuyên truyền, giáo dục phổ biến tri thức khoa học, lịch sử đến với công chúng một cách hiệu quả nhất, góp phần tuyên truyền giáo dục truyền thống và đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của quần chúng nhân dân.

Hiện nay, hệ thống kho cơ sở của Bảo tàng đang lưu giữ hơn 18.000 tài liệu, hình ảnh, hiện vật gồm nhiều chất liệu: giấy, vải, kim loại, đá, gỗ, thủy tinh… được phân loại, sắp xếp, bảo quản theo 5 phòng với diện tích hơn 500m2. Để bảo quản được nguồn hiện vật này, công tác kiểm kê, bảo quản hiện vật đóng vai trò quan trọng. Công tác kiểm kê hoàn thiện sẽ giúp cho công tác sưu tầm định hướng được chất lượng và sưu tầm những hiện vật thuộc các chuyên đề còn thiếu. Chất lượng của khâu công tác này có tác động trực tiếp đến các khâu nghiệp vụ khác. 

So với thời gian trước, do ra đời trong hoàn cảnh chiến tranh, cũng như sau ngày Bảo tàng di chuyển và xây dựng mới tại thành phố Vinh (năm 1979), điều kiện cơ sở vật chất, kinh phí hạn chế nên hoạt động nghiệp vụ của bảo tàng nói chung, công tác kiểm kê, bảo quản nói riêng gặp nhiều khó khăn. Nhiều hiện vật, tư liệu bị mất mát, sai lệch về nội dung thông tin, hoặc có thông tin không đầy đủ, chưa bảo đảm tính pháp lý. Tình trạng hiện vật hư hỏng có chiều hướng tăng lên; bảo quản, sắp xếp hiện vật chưa đúng cách; sổ sách, phích phiếu phục vụ công tác kiểm kê, bảo quản thiếu; những tiến bộ khoa học công nghệ chưa được ứng dụng; diện tích kho bảo quản chưa đáp ứng được yêu cầu do số lượng hiện vật ngày càng tăng; nguồn nhân lực phục vụ công tác kiểm kê còn bất cập… Khó khăn là vậy, nhưng được sự quan tâm của cấp ủy, chỉ huy đơn vị, sự đồng lòng, nỗ lực không ngừng của tập thể ban, công tác kiểm kê bảo quản đã từng bước đạt nhiều kết quả nổi bật. Từng bước bổ sung, hoàn thiện hệ thống sổ sách ghi chép hiện vật, đảm bảo tính thống nhất theo quy định của ngành, đồng thời đẩy mạnh việc xác minh, bổ sung thông tin hiện vật tồn đọng trong quá khứ. Nếu những năm 90 của thế kỷ trước tỷ lệ hiện vật được hoàn thiện hồ sơ khoa học còn tương đối ít thì đến nay, 100% hiện vật được sưu tầm đều kịp thời được hoàn thiện hồ sơ; sắp xếp vị trí hiện vật theo chất liệu, đảm bảo nguyên tắc, mỹ thuật. Trang thiết bị bảo quản hiện vật như điều hòa, hút ẩm, phòng chống côn trùng xâm nhập được đầu tư; bước đầu ứng dụng công nghệ thông tin vào việc quản lý hiện vật, kết nối mạng internet tạo điều kiện tra cứu thông tin, học tập kinh nghiệm từ các bảo tàng bạn…

Cùng với việc tổ chức sưu tầm và giới thiệu những hiện vật lịch sử, Bảo tàng đã tổ chức biên soạn “Những kỷ vật kháng chiến” (tập 1, năm 2012) là một trong những tài liệu thiết thực, bổ ích về giáo dục truyền thống yêu nước và cách mạng của quân và dân ta. Cuốn “Các đồng chí lãnh đạo, chỉ huy Quân khu 4 (1945 - 2015)” xuất bản năm 2015; Nhiều công trình nghiên cứu những sáng kiến trong công tác nghiệp vụ bảo tàng ra đời như: “Phương pháp đổi mới trong công tác sưu tầm hiện vật”; Sáng kiến “Đổi mới nâng cao chất lượng hiệu quả công tác quản lý, khai thác hồ sơ hiện vật tại Bảo tàng Quân khu 4”; “Giải pháp đẩy nhanh tiến độ hoàn chỉnh hồ sơ khoa học hiện vật tồn đọng từ trong chiến tranh”…


Nghiệm thu đề tài khoa học cấp Cục về công tác kiểm kê bảo quản do Bảo tàng Quân khu 4
nghiên cứu năm 2011.

Năm 2013, Bảo tàng Quân khu thực hiện đề tài khoa học cấp Cục: “Công tác kiểm kê, bảo quản hiện vật tại Bảo tàng Quân khu 4, thực trạng và giải pháp” được xếp loại xuất sắc. Năm 2015, Bảo tàng tiếp tục thực hiện thành công đề tài khoa học cấp cơ sở “Sưu tập hiện vật bom Mỹ sử dụng tại địa bàn Quân khu 4 trong chiến tranh Việt Nam”. Thực tế thời gian qua, không chỉ ở Bảo tàng Quân khu 4 mà một số bảo tàng khác chưa có các công trình nghiên cứu xây dựng bộ sưu tập hiện vật mang tính hệ thống, đầy đủ thông tin và sử dụng sưu tập hiện vật tuyên truyền mang tính hiệu quả nhất. Các đề tài nghiên cứu đã góp phần nâng cao chất lượng công tác, làm cơ sở để xây dựng lộ trình, kế hoạch thực hiện giải pháp nâng cao chất lượng công tác kiểm kê, bảo quản đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời gian tới.

Càng gắn bó lại càng yêu nghề, đó là tình cảm của cán bộ, nhân viên bảo tàng Quân khu 4 nói chung, của Ban Kiểm kê - Bảo quản nói riêng. Với chúng tôi, những niềm vui rất giản dị, đó là trở về sau mỗi chuyến đi là những kỷ vật trên tay; là sự miệt mài bảo quản, bổ sung thông tin cho từng hiện vật… Lòng yêu nghề, mong muốn góp chút công sức để những hiện vật được bảo tồn, giúp mọi người biết về giá trị lịch sử… là cách suy nghĩ nhân văn của những người làm công việc thầm lặng “nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản hiện vật” tại Bảo tàng Lịch sử quân sự trên dải đất Bắc miền Trung kiên cường./.


Nguồn: Phạm Thị Nam Hà - Bảo tàng Quân khu 4
12-05-2017
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
s