Đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động Bảo tàng trong Quân đội hiện nay (Phần 2)


23-11-2017
Hệ thống bảo tàng trong Quân đội có vị trí rất quan trọng trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, không chỉ vậy các bảo tàng còn là nơi để những người lính ở các cương vị khác nhau kể những câu chuyện giản dị đời thường về cuộc sống và chiến đấu, đáp ứng nhu cầu học tập, hiểu biết, tự hào và tôn vinh truyền thống vẻ vang của Quân đội và dân tộc cho các tầng lớp nhân dân, cho cán bộ, chiến sĩ, đặc biệt là thế hệ trẻ, đây cũng là nơi bảo vệ và lưu giữ tài sản vô giá mà ông, cha ta đã dày công tạo dựng để trao truyền lại cho thế hệ mai sau. Đó là điểm tựa tinh thần cho lớp lớp cán bộ, chiến sĩ và thế hệ trẻ noi gương phấn đấu.

II. Giải pháp đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động Bảo tàng trong Quân đội hiện nay

Trong thời gian qua các bảo tàng trong quân đội đã có nhiều đổi mới, tuy nhiên để thực sự là địa chỉ văn hóa quân sự tin cậy của cán bộ, chiến sĩ, nhân dân và khách quốc tế, là công cụ đắc lực góp phần bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc, đáp ứng xu thế toàn cầu hóa hiện nay, hệ thống bảo tàng trong quân đội cần tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động chính như sau:

1. Chú trọng kiện toàn bộ máy nhân lực đủ điều kiện để quản lý, vận hành bảo tàng.

Tăng cường xây dựng kế hoạch đào tạo và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, nhân viên bảo tàng, đủ về số lượng, đảm bảo chất lượng là biện pháp căn bản để nâng cao chất lượng công tác chuyên môn của bảo tàng. Tiếp tục kiện toàn cơ cấu tổ chức và nhân lực là yêu cầu cấp thiết đối với mỗi bảo tàng quân đội giai đoạn hiện nay, việc quy hoạch bồi dưỡng tạo nguồn cán bộ cần được ổn định và xác định rõ cơ cấu từ ban giám đốc đến các phòng, ban, bộ phận chức năng trung tâm với các nhiệm vụ của bảo tàng để bố trí cán bộ, nhân viên theo những chuẩn mực chặt chẽ. 

2. Xây dựng kế hoạch mang tính chiến lược, tổ chức và nâng cao tính chuyên nghiệp trong các hoạt động.

Cần xây dựng kế hoạch có tính chiến lược cho tương lai hoạt động của Bảo tàng, phù hợp với đặc thù của từng quân khu, Quân chủng, Tổng cục, quân đoàn, Binh chủng, bao gồm cả công tác xem xét và duyệt kế hoạch tổng thể, trong đó tập trung vào những trọng tâm, trọng điểm, xác định rõ các mục tiêu bảo tàng cần phải hướng tới, kế hoạch được phân ra từng giai đoạn ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Trong quá trình quản lý hoạch định, cần tiếp tục bám sát sự chỉ đạo của Đảng ủy, thủ trưởng và cơ quan chuyên môn cấp trên trong việc triển khai thực hiện các nhiệm vụ.

3. Tăng cường quản lý nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chuyên môn.

Quản lý đội ngũ cán bộ chuyên môn chiếm vị trí rất quan trọng, luôn có tác dụng quyết định thành công của một bảo tàng. Muốn xây dựng được bảo tàng thì nhất định phải xây dựng đội ngũ cán bộ có chuyên môn có tố chất nghiệp vụ tốt, có tư duy linh hoạt về ngành, lĩnh vực hoạt động, yêu mến, tâm huyết với nghề nghiệp và được đào tạo, bố trí công việc hợp lý, tương đối ổn định, lâu dài.

4. Tăng cường công tác nghiên cứu và sưu tầm hiện vật.

Bảo tàng muốn nâng cao chất lượng đều phải tiến hành nghiên cứu khoa học. Nghiên cứu lý luận Bảo tàng học hiện đại, nghiên cứu khoa học ở các  khâu công tác nghiệp vụ, nghiên cứu tài liệu, hiện vật, sưu tập và nghiên cứu các môn khoa học khác có liên quan. Duy trì và thường xuyên tổ chức các cuộc tọa đàm, hội thảo khoa học, thực hiện việc nghiên cứu các đề tài khoa học... Nghiên cứu sâu hơn nữa về truyền thống lịch sử quân sự, đơn vị, vì nghiên cứu và sưu tầm có mối quan hệ chặt chẽ và không tách rời nhau. 

Thường xuyên liên hệ với các đơn vị trong toàn quân, các bảo tàng, di tích trong cả nước, các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong và ngoài quân đội, nhà nghiên cứu khoa học, các cựu chiến binh, nhà sưu tập tư nhân...để sưu tầm hiện vật, tổ chức các cuộc vận động để họ hiến tặng hiện vật cho bảo tàng, có như vậy nguồn hiện vật mới phong phú, đáp ứng tốt nhiệm vụ trưng bày, tuyên truyền phục vụ tham quan, học tập của công chúng.


Đoàn quốc tế tham quan Bảo tàng.

5. Đổi mới nội dung, hình thức trưng bày, tạo sự hấp hẫn, thu hút khách tham quan.

Làm thế nào để trưng bày hấp dẫn? Sự hấp dẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố.  Về nội dung; phải có bài viết cấp 1 (giới thiệu về thông điệp chính của chủ đề); có bài viết cấp 2 (giới thiệu từng tiểu chủ đề; có bài viết cấp 3 hay chú thích giải thích về nhóm hiện vật, nhóm sưu tập... bên cạnh đó phải có những câu chuyện xúc động về tập thể, cá nhân, về cuộc sống và chiến đấu của những chiến sỹ. Tuyệt đối không để khuyết thiếu về cấp bậc thông tin, nếu không người xem sẽ bị choáng ngợp trong sự la liệt của ảnh, hiện vật mà không thể rút ra những thông tin cần thiết nhất; mỗi hiện vật có một câu chuyện, một giá trị lịch sử nhất định, vì vậy, không bày hiện vật theo kiểu hàng xén, người xem sẽ không biết lựa chọn hiện vật để tìm hiểu, để quan tâm. 

Về hình thức; bảo tàng cần nghiên cứu đưa ra những thiết kế kỹ thuật, thiết kế phối cảnh chuẩn về đồ họa, có ngôn ngữ đồ họa riêng, có giải pháp và thủ pháp trưng bày độc đáo, màu sắc, ánh sáng,... (màu sắc chủ đạo, ánh sáng cho điểm nhấn, dáng vẻ, cỡ chữ, loại chữ…), cho tất cả các sản phẩm của mình (từ chủ đề, tiểu chủ đề, bài viết các cấp độ, tờ gấp, tờ rơi, cataloge, sách và các tài liệu khoa học phụ...), ngoài ra xây dựng các đĩa phim tư liệu ngắn, những câu chuyện của nhân chứng lịch sử…(các bộ phim có nội dung gắn với các chuyên đề), đồng thời ứng dụng thêm kỹ thuật công nghệ hiện đại vào hệ thống trưng bày. 

6. Đẩy mạnh truyền thông và đa dạng hóa các hình thức hoạt động, đặc biệt là giáo dục công chúng.

Để thu hút được công chúng đến với bảo tàng, trước hết, bảo tàng phải hiểu rõ công chúng, để từ đó đáp ứng những yêu cầu của công chúng, biết được sở thích, nhu cầu hay ý kiến của công chúng, đặc biệt là sự phản hồi của công chúng. Loại hình bảo tàng lịch sử quân sự bản thân đã rất kén khách, một số bảo tàng lại nằm trong hàng rào doanh trại đơn vị, việc tham quan của cán bộ, chiến sỹ thường nằm trong kế hoạch và không phải đơn vị nào cũng đảm bảo 100% cán bộ chiến sỹ được tham quan, học tập. Nhân dân trên địa bàn phần đa họ chỉ quan tâm khi nào bảo tàng có được những trưng bày và hoạt động mới, đa dạng, đều kỳ, hấp dẫn, nhiều thông tin và đầy tính giáo dục, đặc biệt ít rườm rà về thủ tục hành chính, thì lúc đó bảo tàng mới thực sự “vươn tới” công chúng của mình.

Bảo tàng ngày nay cần nhận thức đúng đắn vai trò của chương trình giáo dục trong hoạt động bảo tàng. Đó không chỉ là hoạt động tuyên truyền đơn thuần mà phải là hoạt động mang tính sư phạm, có tính chuyên nghiệp cao. Đối tượng cần quan tâm trước hết là cán bộ, chiến sĩ và học sinh, sinh viên, tạo điều kiện cho chiến sĩ, học sinh tự khám phá những kiến thức mới; không bị gò ép mà học tập một cách tự nguyện, bổ trợ thêm những kiến thức còn thiếu trong nhà trường, kiến thức về lịch sử quân sự, lịch sử của ngành, đơn vị, kết hợp giữa hiểu biết về kiến thức, tâm lý, tình cảm, nhu cầu của các em và mục tiêu truyền bá và lưu giữ các giá trị văn hoá truyền thống dân độc, quân đội, đơn vị.

Các hoạt động giáo dục gắn với các cuộc trưng bày thường xuyên hay chuyên đề; các hình thức khám phá tại chỗ với các hoạt động lưu động phù hợp từng gian trưng bày; xây dựng chương trình giáo dục về di sản văn hoá, thuyết trình, hội thảo, toạ đàm, biểu diễn âm nhạc, tổ chức các cuộc thi hoặc giao lưu tìm hiểu lịch sử quân sự, lịch sử đơn vị thông qua hiện vật bảo tàng... Chương trình nghe, nhìn giúp cho trưng bày trở nên sinh động, hấp dẫn và người xem sẽ dễ dàng cảm thụ. 

7. Đa dạng hóa các nguồn tài trợ, đẩy mạnh hiệu quả các hoạt động có thu.

Tất cả các hoạt động của bảo tàng có hiệu quả hay không phụ thuộc rất lớn vào kinh phí để hoạt động. Vì vậy, một mặt cần thực hiện tốt việc cân đối thu chi tài chính do nhà nước cấp, mặt khác tiếp tục vận động công chúng, các tổ chức, công ty, nhà hảo tâm... đóng góp, tài trợ kinh phí, vật chất cho Bảo tàng, đồng thời tăng cường các hoạt động dịch vụ chính đáng được pháp luật cho phép.

Trong các hoạt động dịch vụ có thu, hệ thống Bảo tàng Quân đội cần hướng đến nhận thức mới về vai trò của hệ thống dịch vụ cung ứng, đặc biệt là cửa hàng lưu niệm. Đó không phải là hàng hóa đơn thuần, mà là địa chỉ uy tín cung cấp các sản phẩm văn hóa gắn liền với lịch sử văn hóa quân sự. Những món quà lưu niệm có thương hiệu của các bảo tàng sẽ là điểm nhấn khiến người xem nhớ về bảo tàng họ đã đến thăm. Cửa hàng giải khát, ăn uống cũng cần được quan tâm, khách tham quan từ xa tới họ đã phải tính toán tất cả các hoạt động cung ứng để đáp ứng nhu cầu cho quy trình một cuộc tham quan, họ không thể tham quan ở một nơi không có những thứ họ cần. Uy tín của các dịch vụ có thu trong bảo tàng phải được xem là thương hiệu của mỗi bảo tàng.  Đây là một vấn đề lớn cần quan tâm trong thời gian tới. 

8. Tăng cường kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện.

Đối với bảo tàng, kiểm tra là một công tác rất quan trọng trong quá trình tổ chức và quản lý bảo tàng, mục đích của kiểm tra là nhằm điều chỉnh những nhận thức cũng như những hành vi sai trái, những hạn chế, yếu kém trong quá trình tổ chức hoạt động của bảo tàng. Nội dung của công tác kiểm tra phải được thực hiện ở tất cả các khâu, các bước, phòng, ban, bộ phận. Đây là bước cuối cùng trong các hoạt động, trên cơ sở đó rút ra những kết luận về ưu, khuyết điểm và đưa ra phương hướng, biện pháp khắc phục kịp thời những hạn chế, yếu kém.     

Hướng về công chúng với tính chuyên nghiệp cao; xác định chỉ có thu hút đông đảo công chúng tham gia vào hoạt động của bảo tàng mới đáp ứng được yêu cầu tuyên truyền, giáo dục lịch sử văn hóa - quân sự - đó là tư duy mới của ngành Bảo tàng Quân đội. Đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của Bảo tàng trong Quân đội chính là đổi mới về nhận thức, tư duy về vai trò, vị trí bảo tàng trong giai đoạn hiện nay, là những hoạt động có lãnh đạo, có định hướng, có mục tiêu rõ rệt và sự vào cuộc của các cấp, các ngành, đặc biệt là cơ quan chính trị nhằm thoả mãn những nhu cầu của công chúng đối với bảo tàng đương đại; giúp hệ thống bảo tàng Quân đội giành ưu thế trong cuộc cạnh tranh bình đẳng với vô vàn các hoạt động khác của xã hội để lôi kéo công chúng đến với mình. Bởi, bất luận thế nào thì bảo tàng nói chung và bảo tàng trong quân đội nói riêng chính là một trong các phương tiện để tuyên truyền giáo dục truyền thống, quảng bá những sản phẩm quân sự độc đáo, mang ý nghĩa văn hóa dân tộc sâu sắc./.

 


Nguồn: Trung tá Mai Thị Ngọc
23-11-2017
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
s