Bùi Thị Xuân


20-01-2016
Bùi Thị Xuân (?- 1802) người làng Xuân Hòa, huyện Bình Khê (nay thuộc tỉnh Bình Định), sinh năm nào đến nay vẫn chưa khẳng định được. Bà là vợ của Thiếu phó Trần Quang Diệu, vì thế, đời vẫn thường gọi bà là Bà Thiếu phó.


Theo tài liệu của Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Nghĩa Bình (nay là tỉnh Bình Định), Bùi Thị Xuân từng là đồng môn với Ngô Văn Sở cùng theo học võ công tại lò võ của Đô thống Ngô Mãnh. Thành danh, bà mở trường dạy võ cho chị em phụ nữ tuổi từ 15 đến 25 ở làng mình.

Năm 1771, khi Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ dựng cờ khởi nghĩa ở Tây Sơn, bà cũng là một trong những người nhiệt liệt tham gia hưởng ứng đầu tiên. Trong khởi nghĩa Tây Sơn nói riêng và trong lịch sử quân sự Việt Nam nói chung, Bùi Thị Xuân là một hiện tượng rất đặc biệt. Cùng với chồng và hàng vạn các nghĩa sĩ Tây Sơn, bà đã đi suốt cả một cuộc trường chinh ba chục năm trời, anh dũng chống cả thù trong lẫn giặc ngoài, một lòng một dạ vì sự nghiệp cứu dân cứu nước. Từ một phụ nữ bình thường, Bùi Thị Xuân đã trở thành một danh tướng được người đời kính trọng.

Bấy giờ, bà vừa là vợ vừa là một thuộc tướng của Thiếu phó Trần Quang Diệu. Mỗi khi ra trận, Bùi Thị Xuân luôn giương cao ngọn cờ trên có thêu bốn chữ Tây Sơn Nữ tướng (nữ tướng của Tây Sơn). Hễ lá cờ này xuất hiện ở đâu là đối phương ở đó phải khiếp đảm. Dưới thời Quang Trung- Nguyễn Huệ, tên tuổi của nữ tướng Bùi Thị Xuân chưa có gì nổi bật, nhưng sang thời Quang Toản trị vì thì nữ tướng Bùi Thị Xuân được nổi danh với đức tính trung quân, nghĩa dũng, trước sau như một. Mặc dù những biến cố trong gia đình có liên quan đến an nguy của xã tắc; bên cạnh đó là ý chí chiến đấu đến cùng để bảo vệ vương quyền nhà Tây Sơn.

Đó là, theo sử sách còn ghi lại, chú họ của Bùi Thị Xuân là Bùi Đắc Tuyên (còn gọi là Bùi Đắc Kế), một công thần phù nhà Tây Sơn từ những ngày đầu dấy binh khởi nghĩa; đồng thời cũng là người có công lao trong sự nghiệp xây dựng và củng cố uy quyền cho triều đại Tây Sơn dưới thời Quang Trung- Nguyễn Huệ. Do vậy, ông được Quang Trung- Nguyễn Huệ phong tới hàm Thái sư. Khi Quang Trung- Nguyễn Huệ qua đời, Bùi Đắc Tuyên đã tìm cách nắm lấy binh quyền và để củng cố địa vị của mình, Bùi Đắc Tuyên đã tìm cách hãm hại không ít quan cùng triều. Mâu thuẫn trong nội bộ chính quyền Quang Toản ngày một trầm trọng. Năm 1795, Bùi Đắc Tuyên bị Võ Văn Dũng giết chết. Bấy giờ, rất nhiều người nghi ngại đối với Bùi Thị Xuân, bởi lẽ Bùi Thị Xuân là cháu của Bùi Đắc Tuyên. Nhưng khác với suy nghĩ của nhiều người, Bùi Thị Xuân đã có một thái độ rất công minh. Bà không thù oán những người đã giết Bùi Đắc Tuyên, không vì sự rối ren của triều đình mà rời bỏ vị trí của mình.

Nhân lúc nội bộ triều chính nhà Tây Sơn đang rối ren, các thế lực phản động, có mối thù oán sâu nặng với anh em Nguyễn Huệ đã thừa cơ nổi dậy chống phá quyết liệt, trong đó tập trung nhất và mạnh nhất là Nguyễn Ánh. Và cuộc chiến đấu bảo vệ sự tồn vong của triều đại Tây Sơn diễn ra ngày càng cam go, quyết liệt và trải dài trên hầu khắp các địa phương trong cả nước. Trong đó phải kể đến Bùi Thị Xuân,một trong số những người có đóng góp công sức, trí lực và cả xương máu quan trọng. Nổi bật nhất là trận Trấn Ninh do chính bà chỉ huy.

Trong trận này, bà là người chỉ huy 5000 quân, hiên ngang tấn công một cách quyết liệt vào đối phương, khiến cho Nguyễn Ánh rất khiếp sợ. Bà và chồng là Trần Quang Diệu thực sự là những hổ tướng lừng danh nhất trong giai đoạn cuối cùng của nhà Tây Sơn. Rất tiếc là lực lượng chung của Tây Sơn đến đó đã suy yếu, mưu lược, lòng dũng cảm và tài cầm quân của bà cùng với các tướng lĩnh trung thành còn lại không đủ để chống chọi. Tháng 3/1802, Nguyễn Ánh đã chiếm lại được Trấn Ninh.

Năm 1802, dọc đường rút quân ra Bắc, bà cùng chồng và con gái bị quân Nguyễn Ánh bắt tại Nghệ An, sau đó, chúng đã xử tội cả gia đình bà một cách rất tàn khốc. Trần Quang Diệu bị lột da còn bà và con gái là Trần Bích Xuân thì hiện tại có hai giả thuyết khác nhau. Giả thuyết thứ nhất nói hai mẹ con bà bị xử tội lăng trì (tức là xẻo thịt từng miếng cho đến chết thì thôi). Giả thuyết thứ hai nói cả hai mẹ con bà bị đem ra cho voi giày. Nhưng cho dẫu là giả thuyết nào đúng thì việc xử tội bà cũng đều là quá tàn khốc. Và điều đáng nói là, bà và con gái đã chết một cách rất hiên ngang, không một lời kêu than, cũng không một chút nao núng.

Do vậy, trong kí ức sâu nặng của quần chúng nhân dân trải qua hàng trăm năm lịch sử, tên tuổi gắn với những chiến công và phẩm giá của mình- nữ tướng Bùi Thị Xuân vẫn mãi mãi tỏa sáng. Để ghi nhớ công lao đóng góp của bà đối với lịch sử dân tộc, nhiều đường phố thuộc các thành phố, thị xã, nhiều trường học…đã được vinh dự mang tên Bùi Thị Xuân.


Nguồn: Mai Trang
20-01-2016
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
BẢO VẬT QUỐC GIA
THƯ VIỆN Video
s