Trần Quang Diệu


26-01-2016
Trần Quang Diệu (?-1802) sinh năm nào chưa rõ, quê ở xã Ấn Tín, huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định. Ông mồ côi cha mẹ từ thuở nhỏ, phải tự lập, vừa đi ở cho nhà giàu, vừa đi học cả văn cả võ qua nhiều thầy. Với trí thông minh, khỏe mạnh, tính cần mẫn và hiếu học, Trần Quang Diệu sớm phát huy được khả năng văn võ hơn người. Từ những buổi đầu anh em nhà Tây Sơn dựng cờ khởi nghĩa, Trần Quang Diệu cùng với Võ Văn Dũng, Bùi Thị Xuân… đã đến đầu quân tham gia nghĩa quân. Và cũng tại đây, duyên kỳ ngộ đã đưa Trần Quang Diệu và Bùi Thị Xuân gặp nhau và nên nghĩa vợ chồng.
 
Ngay từ những ngày đầu tham gia khởi nghĩa Tây Sơn, Trần Quang Diệu đã thể hiện được khả năng tổ chức và điều hành quân đội cùng với Nguyễn Huệ. Ông chỉ huy đạo quân thứ ba hạ thành Quy Nhơn.

Trong trận Rạch Gầm- Xoài Mút đánh quân Xiêm xâm lược (tháng 1 năm 1785), Trần Quang Diệu cùng Bùi Thị Xuân được giao chỉ huy đạo quân bộ, mai phục ở hai bờ sông Rạch Gầm phối hợp với quân thủy do Võ Văn Dũng  chỉ huy tổ chức trận địa diệt địch. Thực hiện kế hoạch lừa địch, Nguyễn Huệ đã “điều” được đại quân Xiêm lọt vào trận địa mai phục. Thời cơ tiêu diệt địch đã tới, hai cánh quân thủy, bộ phối hợp chặt chẽ đổ ra chặn đánh quyết liệt, tiêu diệt  và làm tan rã 300 chiến thuyền và hơn 2 vạn quân xâm lược. Sau thắng lợi, Trần Quang Diệu lại thu quân về giữ thành Quy Nhơn tiếp tục củng cố, xây dựng lực lượng.

Quân Thanh tại Thăng Long -  Tranh minh họa tại 
Bảo tàng Quang Trung (Bình Định).

Trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mãn Thanh (1788-1789), Đô đốc Trần Quang Diệu được giao trọng trách làm tướng tiên phong trong đội hình của đạo quân chủ lực do Quang Trung- Nguyễn Huệ trực tiếp chỉ huy, đánh trên hướng chủ yếu, đột phá tiêu diệt các đồn Hà Hồi, Ngọc Hồi và tiến thẳng vào giải phóng Thăng Long. 

Với công lao trong cả quá trình tham gia khởi nghĩa, năm 1790, Trần Quang Diệu được Quang Trung- Nguyễn Huệ giao làm Đốc trấn Nghệ An. Với chức vụ đó, Trần Quang Diệu đã cùng với Trấn thủ Nguyễn Văn Thận, nhanh chóng ổn định xã hội, tạo điều kiện cho nhân dân trấn Nghệ An có thể yên tâm làm ăn sinh sống.

Cũng trong thời gian làm Đốc trấn Nghệ An, cùng với Trấn thủ Nguyễn Văn Thận, Trần Quang Diệu đã có công tổ chức việc xây dựng Phượng Hoàng Trung Đô. Thực tế cho thấy, Trần Quang Diệu là một trong những người có tài trong lĩnh vực đặc biệt này.

Dưới thời Quang Toản, Trần Quang Diệu được phong Thiếu phó, vì thế, sử xưa vẫn thường gọi ông là quan Thiếu phó. Trong cuộc đối đầu quyết liệt với Nguyễn Ánh, Trần Quang Diệu là người lập được rất nhiều chiến công. Ông đã nhiều phen đánh cho quân của Nguyễn Ánh phải thất điên bát đảo. Trận đánh lớn nhất của Trần Quang Diệu đối với quân Nguyễn Ánh là trận Quy Nhơn (1801). Lúc đó, quân Nguyễn Ánh ở trong thành do viên tướng khét tiếng là Võ Tánh cầm đầu. Sát cánh với Võ Tánh còn có một văn thần cao cấp là Ngô Tùng Châu. Sau 14 tháng liên tục vây hãm, cuối cùng, Trần Quang Diệu đã hạ được thành Quy Nhơn. Võ Tánh và Ngô Tùng Châu đều phải tự tử.

Sau khi chiếm được thành Quy Nhơn, Trần Quang Diệu đã có một việc làm được người đời khen là tướng nhân đức. Đó là chôn cất Võ Tánh và Ngô Tùng Châu rất tử tế, đồng thời, tha mạng cho tất cả tướng sĩ của Nguyễn Ánh còn sót lại ở trong thành. Cũng sau chiến thắng Quy Nhơn, Trần Quang Diệu và Võ Văn Dũng cầm quân đóng tại thành này.

Năm 1802, trong một trận ác chiến với quân Nguyễn Ánh ở Nghệ An, Trần Quang Diệu cùng vợ là Bùi Thị Xuân bị bắt. Sau nhiều lần tìm cách chiêu hàng mà không được, Nguyễn Ánh đã xử tử cả gia đình ông một cách vô cùng dã man. Ông bị lột da còn vợ con ông thì bị voi giày.

Tượng thờ Thái phó Trần Quang Diệu trong Điện thờ Tây Sơn Tam Kiệt - Bảo tàng Quang Trung.

Trần Quang Diệu sinh ra, lớn lên trong hoàn cảnh quê hương đất nước loạn lạc. Ông chọn võ nghiệp cho mình và chính lòng yêu quê hương với khát vọng giải phóng quê hương đất nước, mong muốn được sống trong tự do, bằng trí thông minh và lòng dũng cảm, Trần Quang Diệu trở thành một vị tướng cầm quân mưu lược, chỉ huy quân sĩ chiến đấu lập lên những chiến công hiển hách. Sự nghiệp cầm quân của ông gắn với những đóng góp về nghệ thuật chỉ huy quân đội để góp phần tạo nên những thắng lợi vẻ vang ở Rạch Gầm - Xoài Mút, Hà Hồi, Ngọc Hồi, Thăng Long, Bình Định… thực sự là những đóng góp của Trần Quang Diệu cho khoa học quân sự Việt Nam.

Ghi nhận những công lao của Trần Quang Diệu trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của dân tộc, ở nhiều thành phố, thị xã đã lấy tên ông đặt tên cho đường phố, trường học… Tên tuổi của Trần Quang Diệu sẽ mãi mãi trường tồn với thời gian.
 

Nguồn: Mai Trang
26-01-2016
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
s