Giáo sư Đặng Văn Ngữ - Người sáng chế “nước lọc Pê-ni-xi-lin” trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp


26-02-2018
Giáo sư, Anh hùng Lao động, bác sĩ Đặng Văn Ngữ là một trong 12 nhà khoa học y dược đầu tiên của nước ta được Nhà nước tặng giải thưởng Hồ Chí Minh lần thứ nhất 10/9/1996. Ông là người đầu tiên sản xuất thành công thuốc kháng sinh Pê-ni-xi-lin (Penicillin) bằng phương pháp đơn giản nhất tại Việt Nam, nhưng ít người biết đến ông đã bào chế thuốc như thế nào trong hoàn cảnh đất nước bị thực dân Pháp xâm lược và còn gặp nhiều khó khăn.

Giáo sư Đặng Văn Ngữ sinh ngày 04/4/1910 tại làng An Cựu, tỉnh Thừa Thiên - Huế, trong một gia đình nhà nho nghèo. Ông học tiểu học ở Vinh, học trung học tại Huế. Năm 1930, ông đỗ Tú tài và nhận được học bổng tiếp tục theo học tại Trường Y dược thuộc Đại học Đông Dương. Với thành tích học tập xuất sắc, năm 1937, sau khi tốt nghiệp bác sĩ y khoa, Đặng Văn Ngữ được giữ lại làm phụ giảng cho Giáo sư Henry Galliard – Chủ nhiệm Bộ môn Ký sinh trùng, Hiệu trưởng nhà trường.

Năm 1942, ông trở thành Trưởng phòng thí nghiệm Ký sinh trùng, giảng viên Sinh học Ban Dược. Năm 1943, ông được chọn đi du học tại Nhật Bản với tiêu chuẩn “là người có trình độ cao, hiện đại, xứng đáng cho nền y học của Pháp tại Việt Nam”. Ông đã công bố 19 công trình nghiên cứu, trong đó có những công trình nổi tiếng thế giới và khu vực.

Cuối năm 1946, khi còn đang học ở Nhật Bản, ông tình cờ đọc được “Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bác sĩ Đặng Văn Ngữ đã từ bỏ tất cả công việc nghiên cứu khoa học để về nước tham gia cách mạng. Tháng 12/1949, ông trở về Việt Nam trong hoàn cảnh đất nước đang tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đầy gian khó. Bộ đội và nhân dân bị thương vong nhiều nhưng thuốc men điều trị khan hiếm, đặc biệt là các loại thuốc kháng sinh để phòng chống nhiễm khuẩn.


Giáo sư Đặng Văn Ngữ - Ảnh Tư liệu.

Trên đường về nước, ông đã viết đơn gửi Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính Liên khu 4 đề nghị cho phép ông ở lại để nghiên cứu và sản xuất Pê-ni-xi-lin (Penicillin). Trong thư, bác sỹ Đặng Văn Ngữ khẳng định tinh thần của mình: “Về phần riêng tôi, tôi quyết không chữa bệnh riêng và nguyện để tất cả thì giờ và tâm trí vào công việc nghiên cứu”.

Tại Chiến khu Việt Bắc, bác sĩ Đặng Văn Ngữ đã cùng các bác sĩ Hồ Đắc Di và Tôn Thất Tùng sáng lập Trường Đại học Y khoa kháng chiến (nay là Đại học Y Hà Nội). Lúc bấy giờ, do hoàn cảnh hết sức thiếu thốn, “cơm không đủ no, áo không đủ mặc”, thuốc men dành cho điều trị, đặc biệt là các loại thuốc kháng sinh hết sức cần thiết, nhưng cũng đặc biệt khan hiếm.

Vượt lên hoàn cảnh khó khăn, từ một phòng thí nghiệm nghèo nàn, bác sĩ Đặng Văn Ngữ đã nghiên cứu và sản xuất thành công thuốc Pê-ni-xi-lin (loại kháng sinh đóng vai trò to lớn trong điều trị chống nhiễm khuẩn) được chế từ giống nấm ông đem về từ Nhật Bản. Việc sản xuất được “nước lọc Pê-ni-xi-lin” của bác sĩ Đặng Văn Ngữ có ý nghĩa đặc biệt lớn lao, nhờ đó mà 80% thương binh không bị cưa chân tay, có thể trở về đơn vị chiến đấu. Thành công đó góp phần đắc lực cho công cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đi đến thắng lợi.

Năm 1955, ông là một trong 45 vị Giáo sư đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được Chủ tịch Hồ Chí Minh ký quyết định và được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba cho thành tựu quan trọng này.


Giáo sư, bác sỹ Đặng Văn Ngữ (đứng giữa) báo cáo với Bác Hồ nhân dịp Bác thăm trường Y - Dược và Khoa Kí sinh trùng - Ảnh Tư liệu.

Năm 1957, Giáo sư Đặng Văn Ngữ sáng lập Viện Sốt rét, Ký sinh trùng và Côn trùng, Chủ nhiệm chương trình tiêu diệt bệnh sốt rét ở miền Bắc. Năm 1964, ông đã tìm ra giống muỗi gây bệnh sốt rét và triển khai các phương pháp phòng, diệt. Các phương pháp diệt muỗi phòng dịch sốt rét, phun thuốc DDT, hun khói 10 loại thảo mộc cũng đã được ông và các đồng sự thử nghiệm và triển khai thành công.

Là một nhà khoa học yêu nước, Giáo sư Đặng Văn Ngữ không bao giờ cho phép mình nghỉ ngơi. Để có thể nghiên cứu điều chế loại vắc xin miễn dịch sốt rét rồi ứng dụng tại chỗ cho bộ đội trên các chiến trường, ông quyết định đi vào chiến trường Trị Thiên. Chuyến vượt Trường Sơn đó cũng là hành trình cuối cùng của Nhà giáo, Nhà khoa học, Giáo sư Đặng Văn Ngữ. Chiều 01/4/1967, ông đã hy sinh sau loạt bom B-52 của đế quốc Mỹ. Trong một bài viết của mình, Đạo diễn Đặng Nhật Minh (con trai Giáo sư Đặng Văn Ngữ) đã viết: “Cha tôi đã chia sẻ đến tận cùng số phận của đât nước, của nhân dân mình cho đến khi ông ngã xuống trên rừng Trường sơn trong một trận bom B-52 như bất cứ một người lính nào đã ngã xuống trên suốt dải đất này vì sự nghiệp cao cả và thiêng liêng của Tổ quốc”.

Năm 1996, Giáo sư Đặng Văn ngữ được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh. Tên ông được đặt cho con đường tại Hà Nội, Huế, thành phố Hồ Chí Minh. Về những đóng góp to lớn cho ngành y học Việt Nam của Anh hùng Lao động, Liệt sĩ, Giáo sư Đặng Văn Ngữ, cố Thủ tưởng Phạm Văn Đồng đã viết: “Đặng Văn Ngữ và các đồng nghiệp của mình đã hy sinh bởi một cuộc ném bom B-52 rải thảm của kẻ thù ngày 1/4/1967. Bấy giờ, Đặng Văn Ngữ mới 57 tuổi, đang tuổi sung sức đối với người nghiên cứu khoa học tràn đầy nhiệt huyết vì một chí hướng cao đẹp. Chính vì vậy mà niềm đau thương của chúng ta biết bao sâu nặng, không bao giờ nguôi. Tôi viết dòng này nặng trĩu thương nhớ, khâm phục, luyến tiếc và mến yêu”./.


Nguồn: Thanh Tâm
26-02-2018
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
s