Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa


21-09-2016
Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa (1913 - 1997) là một kỹ sư, một nhà khoa học lớn, một nhà quản lý khoa học kỹ thuật cấp cao, người có công lớn trong việc xây dựng ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam. Tên tuổi của ông gắn liền với những vũ khí nổi tiếng trong hai cuộc kháng chiến cứu nước như đạn Bazoka, súng không giật SKZ và các loại bom bay có sức công phá mạnh.

Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa

Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa tên thật là Phạm Quang Lễ, sinh ngày 13/9/1913 tại xã Chánh Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long, một miền quê giàu truyền thống yêu nước và cách mạng. Năm ông lên 6 tuổi thì cha mất. Mẹ và chị gái tần tảo nuôi ông ăn học. Với tư chất thông minh, sau khi kết thúc Đệ nhất trường tỉnh Mỹ Tho, ông lên Sài Gòn theo học trường Trung học Pétrus Ký nổi tiếng, bây giờ là trường THPT Lê Hồng Phong. Giữa năm 1933, ông thi đỗ đầu hai bằng tú tài của cả Việt và Pháp. Nhưng vì nhà nghèo, không có tiền ra Hà Nội để học tiếp, Phạm Quang Lễ quyết định đi làm để giúp mẹ, giúp chị và nuôi chí chờ thời cơ.

Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa

Sau hai năm làm việc tại Đại sứ quán Mỹ, ông gặp nhà báo Dương Quang Ngưu và được giúp đỡ để có học bổng Chasseloup-Laubat tại Pháp. Năm 1935, ông đi du học. Sau những năm tháng học tập hăng say, cùng với trí thông minh của mình, ông đã tốt nghiệp nhiều trường Đại học quốc gia: Cầu – Đường, Điện, Mỏ, Bách khoa, Học viện kỹ thuật Hàng không và nhiều chứng chỉ khoa học cơ bản của Đại học Tổng hợp Sorbone. Năm 1942, ông sang Đức làm việc trong xưởng chế tạo máy bay và Viện nghiên cứu vũ khí với mức lương lúc đó tương đương 22 lượng vàng/tháng. Trong 11 năm học tập và làm việc ở nước ngoài, ông đã âm thầm nghiên cứu kỹ thuật, công nghệ và hệ thống tổ chức chế tạo vũ khí.

Ngày 5/7/1946, kỹ sư Phạm Quang Lễ đã ra sân bay Le Beurget để đón Chủ tịch Hồ Chí Minh và đoàn cấp cao Chính phủ Việt Nam sang Pháp. Là người có nhiều am hiểu về giới trí thức Việt Nam tại Pháp lúc bấy giờ, kỹ sư Phạm Quang Lễ đã được tháp tùng Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các cuộc gặp gỡ, làm việc với bà con kiều bào. Trong 2 tháng làm việc cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh, kỹ sư Phạm Quang Lễ đã trao đổi với Bác những am hiểu và nhận định về tình hình thế giới, đặc biệt là về quá trình làm việc, học tập, nghiên cứu khoa học của bản thân với mong muốn được phục vụ Tổ quốc. Ngày 8/9/1946, Bác Hồ cho biết Hội nghị Phông-te-nơ-blô đã không thành và đề nghị Phạm Quang Lễ về nước, trực tiếp phục vụ cách mạng. Ngày 20/10/1946, Bác Hồ cùng các bác sĩ Trần Hữu Tước, kỹ sư Võ Quí Huân, Vũ Đình Huỳnh và kỹ sư Phạm Quang Lễ cập cảng Hải Phòng.

Ngày 27/10/1946, Phạm Quang Lễ được điều lên Thái Nguyên nghiên cứu chế tạo súng, đạn chống xe tăng theo mẫu Bazoka lấy từ mẫu đạn trong kho vũ khí của quân đội Nhật để lại. Công việc đang tiến hành thì thực dân Pháp bắn phá Hải Phòng, Bộ Quốc phòng cho gọi ông về Hà Nội. Ngày 5-12-1946, tại Bắc Bộ Phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp giao cho kỹ sư Phạm Quang Lễ làm Cục trưởng Cục Quân giới và đặt tên mới cho ông là Trần Đại Nghĩa.

Được Bác Hồ trực tiếp giao nhiệm vụ, kỹ sư Trần Đại Nghĩa đã cùng nhiều đồng chí xây dựng và phát triển ngành quân giới, chế tạo ra nhiều loại vũ khí mới trong điều kiện vô cùng thiếu thốn về vật tư thiết bị, trong đó nổi bật nhất là súng và đạn Bazoka, súng không giật SKZ góp phần quan trọng để quân đội ta chiến thắng trên chiến trường. Từ tháng 11/1946, ông đã bắt tay nghiên cứu chế tạo súng chống tăng dựa theo mẫu Bazoka của Mỹ. Công việc không dễ dàng, thất bại nhiều lần nhưng ông không nản chí. Đến tháng 2/1947, cuộc thử nghiệm Bazoka thành công. Mức đâm xuyên của đạn vừa chế tạo đạt độ sâu 75 cm trên tường gạch, tương đương đạn Bazoka do Mỹ chế tạo. Vũ khí mới xuất hiện đã khiến quân Pháp hoang mang. Ngày 3/3/1947 đã trở thành một mốc son của ngành Quân giới Việt Nam trong việc chế tạo khí tài, khi đạn Bazoka góp phần bẻ gẫy cuộc tấn công của địch ở Chương Mỹ, Quốc Oai (nay là Hà Nội).  Trong Chiến dịch Việt Bắc - Thu Đông năm 1947, Bazoka đã bắn chìm tàu chiến Pháp trên sông Lô. Sau này, Cục Quân giới tiếp tục sản xuất hàng loạt đạn Bazoka với tầm xa tới 600m và phạm vi sát thương 50m.

Năm 1948, ông được phong quân hàm Thiếu tướng trong đợt phong Tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam, nhận quyết định làm Giám đốc Nha nghiên cứu Quân giới.

Sau khi thành công với đạn Bazoka, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa tiếp tục nghiên cứu, sáng chế loại súng không giật SKZ, mạnh hơn Bazoka nhưng nhẹ hơn, đầu đạn lõm 160mm, có thể xuyên thủng các lô cốt bê-tông dày từ 600 đến 1.000mm. Trung đoàn Thủ đô, Đại đoàn 308 là đơn vị đầu tiên được trang bị súng SKZ trong Chiến dịch Lê Hồng Phong I (tháng 2/1950), hủy diệt nhiều lô cốt kiên cố của giặc Pháp. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, Cục Quân giới đã chuyển ra chiến trường 10 khẩu súng SKZ và 100 quả đạn. Số súng đạn này đã góp phần giúp quân ta phá hủy nhiều đồn bốt của địch. Sau đó, ông và Cục Quân giới tiếp tục chế tạo thành công ĐKZ và Bom bay.

Với những cống hiến to lớn của mình, tại Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất ở Việt Bắc năm 1952, kỹ sư Trần Đại Nghĩa vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lao động, một trong bảy Anh hùng lao động đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Từ năm 1950 cho đến khi nghỉ hưu, Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa được Đảng và Nhà nước tin tưởng giao nhiều trọng trách quan trọng: Cục trưởng Cục quân giới, Cục trưởng Cục Pháo binh, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Kỹ thuật (Bộ Quốc phòng), Thứ trưởng Bộ Công thương, Thứ trưởng Bộ Công nghiệp nặng, Ủy viên Ủy ban Khoa học Nhà nước, Chủ nhiệm Ủy ban Kiến thiết Cơ bản Nhà nước, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. Dù đảm nhiệm cương vị nào, ông vẫn luôn miệt mài nghiên cứu, hoàn thành xuất sắc công việc được giao.

Năm 1966, ông được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô. Năm 1996, ông vinh dự được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về công trình nghiên cứu chế tạo Bazoka, súng không giật trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp. Các công trình nghiên cứu của ông đã được quốc tế đánh giá cao và được ứng dụng rộng rãi trong Quân đội.

Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa qua đời ngày 9/8/1997 tại Thành phố Hồ Chí Minh, thọ 85 tuổi. Với tình yêu quê hương đất nước mãnh liệt, ông đã đi theo cách mạng, trở thành người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh và có những đóng góp to lớn cho sự nghiệp giải phóng đất nước. Ông là hình ảnh tiêu biểu của tinh thần hiếu học, phụng sự Tổ quốc, là tấm gương sáng cho các thế hệ, đặc biệt là thế hệ trẻ noi theo.

 

Nguồn: Trường Giang
21-09-2016
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
BẢO VẬT QUỐC GIA
THƯ VIỆN Video
s