Tấm bản đồ - Bảo vật quốc gia


28-04-2019
Theo Quyết định số 53/QĐ-TTg ngày 14/01/2015 về việc công nhận Bảo vật Quốc gia đợt 3, tấm bản đồ Quyết tâm chiến dịch Hồ Chí Minh mang số đăng ký 7441-Gi-1700 của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam được công nhận là Bảo vật Quốc gia.

Những năm trước khi được trưng bày tại phòng “Toàn thắng 1975”, rất nhiều tướng lĩnh, cán bộ chiến sỹ các lực lượng vũ trang đến bảo tàng dừng chân rất lâu để được ngắm hiện vật được coi là quý hiếm, có một không hai này. Bởi nó có giá trị đặc biệt thể hiện trí tuệ, quyết tâm chiến đấu, đoàn kết nhất trí cao của tập thể Bộ Chỉ huy chiến dịch Hồ Chí Minh. Nó liên quan đến sự kiện trọng đại của đất nước, đó là chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử kết thúc cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước kéo dài 21 năm của dân tộc ta. Cuộc chiến đã lùi xa nhưng trên tấm bản đồ nét vẽ màu đỏ vẫn còn tươi rói hướng 5 cánh quân của ta tiến vào giải phóng Sài Gòn ngày 30/4/1975. Tất cả những ai đã từng có mặt trong 5 cánh quân ấy không thể quên ký ức về chiến tranh, về giờ phút hào hùng ngày đó quân ta với khí thế tiến công hùng mạnh nhất, giải phóng và chiếm lĩnh toàn bộ, tước vũ khí quân đội địch, giải tán chính quyền các cấp của địch, đập tan triệt để mọi sự chống đối của chúng, cắm lá cờ Tổ quốc trên nóc dinh Độc Lập.

Tấm bản đồ kích cỡ lớn 185 cm x 170 cm, được can bởi 12 mảnh, không khác nhiều với các tấm bản đồ tác chiến khác, nhưng điều làm nên sự quý báu của nó là dòng chữ “Quyết tâm chiến dịch Hồ Chí Minh”. Phía dưới góc bên phải bản đồ có chữ viết “Làm tại Chỉ huy sở ngày 22 tháng 4 năm 1975”. Dưới cùng có hai chữ chữ ký: một là của đồng chí Phạm Hùng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Cục miền Nam, Chính ủy Bộ chỉ huy chiến dịch, với bí danh là Bẩy Cường, hai là chữ ký của Đại tướng Văn Tiến Dũng, Ủy viên Bộ Chính trị, Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, Tư lệnh chiến dịch.

Nhân kỷ niệm 15 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Đại tướng Văn Tiến Dũng đến Bảo tàng Quân đội (nay là Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam) trao tặng bảo tàng tấm bản đồ được ông coi như báu vật. Khi trao tấm bản đồ cho Đại tá Phạm Đức Đại, nguyên Giám đốc bảo tàng, ông ngẫm nghĩ rồi chậm rãi kể lại: Chiến dịch Hồ Chí Minh, tên ban đầu là Chiến dịch giải phóng Sài Gòn - Gia Định, là chiến dịch cuối cùng của Quân đội Nhân dân Việt Nam trong Cuộc tổng tấn công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 và cũng là chiến dịch cuối cùng của cuộc Chiến tranh Việt Nam.


Tại Sở chỉ huy tiền phương, Đại tướng Văn Tiến Dũng nghe tổng hợp tình hình các mũi tiến công của chiến dịch, tháng 4/1975. Ảnh tư liệu BTLSQSVN.

Sau những thắng lợi vang dội của chiến dịch Tây Nguyên, chiến dịch Huế, Đà Nẵng, tình hình chiến trường phát triển rất nhanh. Trong cuộc họp ngày 31/3/1975, Bộ Chính trị quyết định mở cuộc tiến công và nổi dậy giải phóng Sài Gòn trong thời gian sớm nhất, tốt nhất là trong tháng 4 năm 1975, không thể để chậm. Bộ Chính chỉ rõ nhiệm vụ của quân đội ta lúc này gấp rút tăng thêm lực lượng vào hướng Tây Sài Gòn, thực hiện chia cắt và bao vây chiến lược, triệt hẳn đường số 4, áp sát Sài Gòn, đồng thời nhanh chóng tập trung lực lượng ở hướng Đông và Đông Nam, đánh chiếm những mục tiêu quan trọng, thực hiện bao vây, cô lập hoàn toàn Sài Gòn từ Long Khánh, Bà Rịa, Vũng Tàu; tổ chức sẵn những đơn vị binh chủng hợp thành mạnh để khi thời cơ xuất hiện thì tức khắc đánh chiếm các mục tiêu quan trọng nhất ở trung tâm thành phố.

Tư tưởng chỉ đạo của Bộ Chính trị là “Thần tốc, táo bạo, bất ngờ, chắc thắng”. Để động viên lực lượng cả nước, quyết giành thắng lợi nhanh chóng và hoàn toàn cho chiến dịch, Bộ Chính trị quyết định thành lập Hội đồng chi viện chiến trường, giao cho hai Ủy viên Bộ Chính trị: Đồng chí Phạm Văn Đồng, Thủ tướng Chính phủ làm Chủ tịch và đồng chí Lê Thanh Nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ làm Phó Chủ tịch. Ba đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị: Văn Tiến Dũng, Phạm Hùng, Lê Đức Thọ được cử làm đại diện của Bộ Chính trị tại mặt trận. Bộ chỉ huy Mặt trận Sài Gòn - Gia Định được thành lập với thành phần: Đại tướng Văn Tiến Dũng, Ủy viên Bộ Chính trị, Tổng Tham mưu trưởng là Tư lệnh; đồng chí Phạm Hùng, Ủy viên Bộ Chính trị làm Chính ủy; Các đồng chí Thượng tướng Trần Văn Trà, Trung tướng Lê Đức Anh, Trung tướng Đinh Đức Thiện làm Phó Tư lệnh; Thiếu tướng Lê Ngọc Hiền là Tham mưu trưởng chiến dịch.

Đại tướng Văn Tiến Dũng bộc bạch: “Khi bắt tay thực hiện nhiệm vụ vẻ vang này, không chỉ riêng tôi mà hầu hết các đồng chí trong Bộ chỉ huy chiến dịch đều có chung suy nghĩ. Tất cả chúng tôi nhớ tới những lời dạy của Bác Hồ khi Người còn sống, tên của Người đặt cho thành phố Sài Gòn, nhớ rõ những lời dặn thiêng liêng trong Di chúc của Người, nhớ tới nỗi đau lớn nhất của Người là miền Nam chưa được giải phóng, nước nhà chưa hoàn toàn thống nhất và nguyện vọng da diết của Người trong những năm cuối đời được vào miền Nam. Cả dân tộc ta lúc này đang dốc sức hoàn thành vẻ vang mọi nhiệm vụ trong chiến dịch, mang lá cờ Quyết chiến Quyết thắng cắm lên thành phố quang vinh mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, lập thành tích chào mừng lần thứ 85 ngày sinh của Người”.


Bản đồ Quyết tâm chiến dịch Hồ Chí Minh. Ảnh BTLSQSVN.

Trong một cuộc họp của Bộ chỉ huy chiến dịch, tất cả các các đồng chí dự họp nhất trí gửi một bức điện về Bộ Chính trị đề nghị Bộ Chính trị cho lấy tên gọi “Chiến dịch Hồ Chí Minh” thay cho tên gọi “Chiến dịch giải phóng Sài Gòn - Gia Định”. 19 giờ ngày 14/4/1975, bức điện số 37/TK của Bộ Chính trị do đồng chí Lê Duẩn, Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam ký được gửi đến mặt trận, toàn văn như sau “Bộ Chính trị đồng ý chiến dịch giải phóng Sài Gòn - Gia Định lấy tên là chiến dịch Hồ Chí Minh”.

Bản đồ Quyết tâm chiến dịch Hồ Chí Minh được cán bộ Phòng Tác chiến Bộ Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam cùng cán bộ tác chiến Bộ Tổng Tham mưu thực hiện từ ngày 15/4/1975, tại Sở chỉ huy chiến dịch Hồ Chí Minh ở căn cứ Tà Thiết, huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước, dưới sự chỉ đạo của Bộ chỉ huy chiến dịch, trực tiếp là Thiếu tướng Lê Ngọc Hiền, Tham mưu trưởng chiến dịch, có sự tham gia của nhiều cán bộ tác chiến có kinh nghiệm.

Sau nhiều lần chỉnh sửa bổ sung, ngày 21/4/1975, bản đồ “Quyết tâm chiến dịch Hồ Chí Minh” hoàn thành. 15 giờ ngày 22/4/1975, đồng chí Lê Duẩn, Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng gửi bức điện số 86/TK cho Bộ Tư lệnh chiến dịch ra lệnh: “Thời cơ Quân sự và Chính trị để mở cuộc tiến công vào Sài Gòn đã chín muồi, ta cần tranh thủ từng ngày, kịp thời phát động tiến công địch trên các hướng, không thể chậm. Nếu để chậm thì không có lợi về chính trị, quân sự. Kịp thời phát động lúc này là bảo đảm chắc chắn nhất để giành thắng lợi hoàn toàn”.

Thực hiện mệnh lệnh của Bộ Chính trị, Bộ Chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh duyệt lại lần cuối cùng kế hoạch chính thức của chiến dịch và kế hoạch đảm bảo chiến dịch trên tấm bản đồ “Quyết tâm chiến dịch Hồ Chí Minh”. Cũng trong thời khắc lịch sử đó, với sự có mặt của đồng chí Lê Đức Thọ, đại diện Bộ Chính trị Trung ương Đảng tại mặt trận và các đồng chí trong Bộ chỉ huy chiến dịch đã chứng kiến Đại tướng Văn Tiến Dũng và đồng chí Phạm Hùng ký phê duyệt trên bản đồ “Quyết tâm chiến dịch Hồ Chí Minh”. Tất cả mọi người có mặt tại Sở chỉ huy chiến dịch hôm đó ai cũng xúc động, người nào, người nấy cảm thấy vô cùng vinh dự được thay mặt cho tất cả đồng bào, đồng chí thân yêu, thay mặt cho hàng trăm nghìn cán bộ, chiến sỹ trên chiến trường nhận lấy trách nhiệm mà Bộ Chính trị đã trực tiếp giao cho trong chiến dịch này.

Sau khi hoàn thành mọi công tác tổ chức, hiệp đồng giữa các hướng, các quân binh chủng, khi chiến dịch sắp mở màn, để trực tiếp chỉ huy chiến dịch ngay từ đầu sát với tình hình tác chiến cơ quan, Sở chỉ huy chiến dịch Hồ Chí Minh đã được Bộ Chính trị mà trực tiếp là đồng chí Lê Đức Thọ, đồng chí Văn Tiến Dũng quyết định chuyển tới căn cứ tiền phương sát với chiến trường hơn và chọn Căm Xe thuộc ấp 1, xã Minh Thạnh (nay là xã Minh Tân), huyện Dầu Tiếng, tỉnh Bình Dương làm Sở chỉ huy tiền phương. Sau khi bộ phận tác chiến, thông tin liên lạc và bộ phận quản lý đi chuẩn bị, mờ sáng ngày 26/4/1975, Đại tướng Văn Tiến Dũng, Tư lệnh chiến dịch và đồng chí Trần Văn Trà, Phó Tư lệnh cùng một số cán bộ tham mưu xuống Căm Xe trước để bám sát chiến trường, chỉ đạo, theo dõi chiến dịch và để kịp làm việc với các đơn vị. Ngày 28/4/1975, các đồng chí Lê Đức Thọ, Phạm Hùng cùng rời Lộc Ninh về Sở chỉ huy tiền phương ở Căm Xe để tiện nắm tình hình và bàn bạc cụ thể với Bộ Chỉ huy chiến dịch.


Lãnh đạo Quân đội tham quan bản đồ Quyết tâm chiến dịch Hồ Chí Minh, năm 2015.
Ảnh BTLSQSVN.

Tại Sở chỉ huy chiến dịch, tấm bản đồ “Quyết tâm chiến dịch Hồ Chí Minh” được trải rộng trên bàn, các đồng chí trong Bộ Tư lệnh chiến dịch đã theo dõi bước tiến của mỗi cánh quân “thần tốc”. Từ ngày 26/4 đến 5 giờ sáng ngày 29/4, các cánh quân của ta đã đồng loạt thực hành tổng công kích trên toàn mặt trận. Bên tấm bản đồ, đêm ngày 29/4, ánh đèn điện rực sáng trong phòng tác chiến, những mái đầu bạc xen lẫn những mái tóc xanh cặm cụi trên tấm bản đồ, những mũi tên sắc nét màu đỏ đang được vẽ kéo dài, chỉ thẳng vào các mục tiêu lớn đã được chọn sẵn trong Sài Gòn. Đến sáng ngày 30/4, trên tấm bản đồ Quyết tâm chiến dịch Hồ Chí Minh, các mũi tên chỉ năm cánh quân của ta trên bản đồ như năm bông sen nở tung ra từ năm mục tiêu tiến công chủ yếu. 11 giờ 30 phút ngày 30/4, Dinh Độc lập trở thành hợp điểm của các cánh quân giải phóng Sài Gòn. Tại sở chỉ huy chiến dịch, tất cả các đồng chí trong Bộ chỉ huy chiến dịch mở máy thu thanh để nghe Tổng thống Dương Văn Minh xin hạ vũ khí đầu hàng quân ta không điều kiện. Niềm vui vỡ òa hạnh phúc, tất cả các đồng chí trong sở chỉ huy nhẩy lên, reo lên, một cảnh tường mừng vui không tài nào tả xiết, mọi người ôm lấy nhau cười nhưng nước mắt mỗi người cứ tuôn trào…

Đại tướng Văn Tiến Dũng xúc động: “Mỗi năm đến ngày 30 tháng 4, lòng tôi lại trào dâng xúc động. Bản đồ Quyết tâm Chiến dịch Hồ Chí Minh thể hiện thành quả lao động sáng tạo, tập trung trí tuệ của Bộ chỉ huy Chiến dịch trong việc giải quyết vấn đề tổ chức hiệp đồng tác chiến giữa các hướng tiến công của ta; là một trong những nhân tố quyết định sự phát triển và thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Nhìn tấm bản đồ, tôi lại nhớ đến Tà Thiết, Căm Xe, nhớ tới những ngày ở Sở chỉ huy chiến dịch, tấm bản đồ trải rộng trên bàn, các đồng chí trong Bộ chỉ huy chiến dịch ngày đêm theo dõi các cánh quân của ta tiến vào giải phóng Sài Gòn. Những mũi tên sắc nét màu đỏ được kéo dài, chỉ thẳng vào các mục tiêu đã định…”.


Cán bộ Viện Bảo tàng Quân đội (nay là Bảo tàng LSQS Việt Nam) đến thăm Đại tướng Văn Tiến Dũng, tháng 12/2001. Ảnh Thanh Hằng.

Trao lại tấm bản đồ cho bảo tàng sau 15 năm cất giữ tại Tổng hành dinh khi Đại tướng Văn Tiến Dũng là Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Đại tướng mong muốn tấm bản đồ sẽ góp phần giáo dục truyền thống dân tộc để các thế hệ nối tiếp nhớ lấy sự kiện trọng đại, ngày toàn thắng. Kỷ niệm 44 năm ngày đất nước thống nhất, vị Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh cũng đã đi xa nhưng đâu đó vẫn thấy nụ cười rạng rỡ của ông…/.


Nguồn: Trần Thanh Hằng
28-04-2019
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục

s