Phiếu bách hóa Trường Sơn


26-09-2018
Tháng 8/2005, trong một dịp sưu tầm hiện vật của Thiếu tướng Tô Đa Mạn - nguyên Phó chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần, người có hơn 10 năm gắn bó với Trường Sơn trên các cương vị: Trung đoàn phó, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 98, Binh trạm phó Binh trạm 37/Sư đoàn 470/Đoàn 559… Chúng tôi được ông trao tặng một hiện vật đặc biệt, đó là Phiếu bách hóa Trường Sơn.

Biết mục đích của chúng tôi là sưu tầm hiện vật lịch sử hậu cần, ông đã chuẩn bị sẵn... Thấy chúng tôi để ý nhiều tới tờ phiếu bách hóa mang ký hiệu số 5, có kích thước 5,5cm x 10cm, in trên một mặt giấy mà mọi người gọi là “Phiếu bách hóa Trường Sơn”, ông không ngần ngại trao tặng và kể lại câu chuyện về những kỷ vật này.

Giữa năm 1969, Trung đoàn 98/ Đoàn 559 đã mở con đường máu đến ngã ba biên giới sát với chiến trường Tây Nguyên. Trung đoàn được lệnh chia làm ba mũi. Một tiểu đoàn tiếp tục làm nhiệm vụ mở đường vượt qua đỉnh Ăng Bum tới Sa Thầy và vượt qua sông Pô Kô vào tới Sêrêpôk. Hai tiểu đoàn còn lại làm nhiệm vụ bảo vệ an toàn cho hai tuyến đường cơ giới vừa mới mở là Đường 128 và Đường C4.

Ngày 15/4/1970, Sư đoàn 470 được thành lập tại khu rừng Nậm Pa, thuộc tỉnh A Ta Pư (Nam Lào), có nhiệm vụ trực tiếp đánh địch, mở đường bảo đảm tuyến giao thông chiến lược, vận chuyển vũ khí, chi viện sức người, sức của cho chiến trường B2, B3[1] và giúp cách mạng các nước bạn Lào, Campuchia.


Thiếu tướng Tô Đa Mạn - nguyên Phó chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần - Ảnh hoitruongson.vn.

Phạm vi hoạt động của Sư đoàn được xác định từ khu vực ngã ba biên giới trở vào Plây Khốc và đường ngang số 49 từ Phi Hà đến Tà Ngâu; đường sông Sê Kông, Sê Xan, Mê Kông từ Sê Ca Mán đến Kra Chim (Campuchia). Bộ Tư lệnh Sư đoàn được quản lý 3 binh trạm: 37, 50, 51, Trung đoàn 4 công binh và một số đơn vị trực thuộc khác. Thời điểm đó, ông đang giữ cương vị Trung đoàn phó Trung đoàn 98, được trên phân công làm Binh trạm phó Binh trạm 37. Trước khi đi nhận nhiệm vụ, ông được đơn vị phát một số phiếu bách hóa Trường Sơn làm lộ phí, trong đó có tờ phiếu mang ký hiệu số 5.

Binh trạm 37 là đầu mút của Đoàn 559, đóng ở ngã ba biên giới, nơi giao nhau giữa Đường C4 và đường cơ giới 128. Binh trạm có nhiệm đảm bảo giao thông cho 300 km dọc đường cơ giới 128. Thời kỳ này, đế quốc Mỹ sử dụng biệt kích, thám báo dò la, đánh phá, phối hợp với các loại máy bay trinh sát, cường kích, B-52 thả bom nổ chậm, từ trường… suốt ngày đêm, hòng ngăn chặn xe và quân ta tiến vào Tây Nguyên. Ông Mạn cùng các đồng chí chỉ huy binh trạm chỉ huy bộ đội, thanh niên xung phong vừa đánh trả máy bay Mỹ, vừa chiến đấu với biệt kích đảm bảo thông đường, chống ùn tắc cho các đoàn xe nối đuôi nhau vào Nam. Thời kỳ đó, hầu như ngày nào ông cũng có mặt trên tuyến đường kiểm tra những nơi bị địch đánh phá ác liệt, chỉ đạo các đơn vị lấp hố bom, thông đường...


Mẫu phiếu bách hóa Trường Sơn số 1 và 10 - Ảnh Internet.

Từ năm 1965, cán bộ, chiến sĩ đi B ngắn (từ sông Bến Hải, Quảng Trị trở ra) đều có chế độ lương, phụ cấp như ở miền Bắc. Theo quy định, chiến sĩ được thanh toán 21 đồng/tháng; cán bộ cao cấp được 33 đồng. Tuy nhiên, vì không được đưa tiền do Ngân hàng Việt Nam phát hành vào giới tuyến để chi tiêu, nên việc bảo đảm chế độ quyền lợi cho cán bộ, chiến sĩ và thanh quyết toán với cấp trên là hết sức khó khăn. Trước tình thế đó, cơ quan tài chính bộ đội Trường Sơn đề xuất in tiền Trường Sơn và được Cục Tài vụ (Bộ Quốc phòng) đồng ý.

Tháng 6/1965, theo đề nghị của Bộ Tư lệnh Đoàn 559, Ngân hàng Trung ương phát hành “Phiếu bách hóa”, chỉ lưu hành ở Trường Sơn. Để đảm bảo bí mật, phiếu bách hóa Trường Sơn gồm bốn loại. Trên mỗi tờ ghi số 1, 2, 5 và 10, tương đương tiền Ngân hàng Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa phát hành có mệnh giá loại 1 đồng, 2 đồng, 5 đồng và 10 đồng. Phiếu bách hóa Trường Sơn chỉ lưu hành và có giá trị mua hàng tại các binh trạm, cơ quan thuộc Đoàn 559.

Sau này có cấp cho một số đơn vị chiến đấu ở Mặt trận Đường 9 - Bắc Quảng Trị, một số đơn vị Quân khu Tây Bắc chiến đấu ở Lào. Việc đưa vào sử dụng phiếu bách hóa Trường Sơn đã góp phần giải quyết tốt nhu cầu thanh quyết toán, bảo đảm tiêu chuẩn chế độ cho cán bộ chiến sỹ trên truyến đường Trường Sơn, cho cả quân vào, quân ra.

Thay vì phương thức vận chuyển hàng hóa, nhu yếu phẩm đến từng đơn vị, lại phải làm kho chứa, cử người coi giữ, cấp phát... nay thực hiện bằng phương thức mua hàng và thanh toán bằng phiếu bách hóa Trường Sơn. Khi đi công tác xa đơn vị, người có phiếu bách hoá này có thể mua suất ăn hoặc những vật dụng cần thiết như bàn chải, khăn mặt, áo may ô, đường, thuốc lá, bánh kẹo... theo tiêu chuẩn phân phối và nhu cầu của mình tại các trạm căng tin Trường Sơn.


Một phiếu bách hóa Trường Sơn số 5 của Thiếu tướng Tô Đa Mạn tặng Bảo tàng Hậu cần - Ảnh BTHC.

Phiếu bách hóa Trường Sơn góp phần đảm bảo tốt hơn cho mọi đối tượng trên toàn tuyến, không phân biệt cấp chức, và nhờ nó, cơ quan tài chính các cấp của Đoàn 559 thanh toán, quyết toán một cách hợp lệ, việc quản lý nguồn hàng chặt chẽ, bảo đảm chế độ tiêu chuẩn cho anh em cán bộ, chiến sĩ. Đối với cán bộ, chiến sỹ từ miền Nam ra miền Bắc, ai còn phiếu bách hóa Trường Sơn có thể đổi thành tiền miền Bắc. Ngân hàng Nhà nước cho phép khi bộ đội ra Bắc có thể đến các ngân hàng đổi thành tiền Việt Nam (đồng). Hồi đó có hai cơ sở đổi phiếu bách hóa Trường Sơn, một cơ sở ở Cự Nẫm (huyện Bố Trạch, Quảng Bình) và một cơ sở ở số 3 Lý Nam Đế, Hà Nội.

Những đồng tiền Trường Sơn được ông Mạn chi dùng khi đi công tác, riêng tờ phiếu số 5 ông giữ lại, không tiêu đến. Chúng tôi hỏi ông, vì sao ông giữ lại tờ phiếu này? Ông thổ lộ: Ông Mạn bộc bạch: ‘‘Tôi giữ tờ phiếu có chữ Bách hóa Trường Sơn này để làm kỷ niệm. Để dành được nó, nhiều lần đi công tác xa trạm, ngủ ngoài rừng, ăn rau rừng thay cơm... không phải thanh toán. Ở chiến trường cái gì cũng thiếu, cũng cần, nhưng với ý định giữ tờ phiếu này làm kỷ niệm nên tôi phải cắt giảm mọi thứ chi tiêu nếu cảm thấy chưa cần thiết lắm. Nhiều người cũng đã làm như tôi. Đến cuối năm 1970, nhân chuyến ra ngoài Bắc dự hội nghị chuẩn bị cho đợt tiến công mới, tôi được cấp trên cho về thăm gia đình hai ngày. Lúc đó, tôi cũng đã nghĩ đổi tờ phiếu bách hóa Trường Sơn thành tiền mặt mua quà cho con, nhưng rồi không hiểu sao tôi lại không đổi nữa”.

Kể đến đây, ông cười vui: “Thế cũng hay. Vì thế tôi mới còn nó để trao cho bảo tàng, để các thế hệ con cháu có cơ hội tìm hiểu thêm về đời sống của cán bộ, chiến sỹ đường Trường Sơn một thời binh lửa”./.


[1] Chiến trường B2 (gồm B2 gồm các tỉnh Nam Bộ và 5 tỉnh của Liên khu 5 ở cực Nam Trung Bộ: Ninh Thuận, Bình Thuận, Quảng Đức, Tuyên Đức, Lâm Đồng), B3 (gồm ba tỉnh Gia Lai, Kon Tum, Đắc Lắc)


Nguồn: Hoành Anh Giá – Bảo tàng Hậu cần
26-09-2018
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục

s