Chiếc áo “Báo đen”


16-04-2019
Năm 2016, “Báo đen” cùng đồng đội trao tặng cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam rất nhiều kỷ vật gắn với những chiến công của Đội biệt động Hội An năm xưa, duy chỉ có bộ quần áo màu đen là ông giữ lại. Ông bảo: “Đây là kỷ vật làm nên thương hiệu Báo đen”. Một năm sau, sau nhiều lần thuyết phục, ông đã tặng cho Bảo tàng làm hiện vật.

Từng chỉ huy Đội biệt động thành Hội An với nhiều chiến công hiển hách, tên tuổi người chiến sĩ cách mạng Đinh Văn Lời (68 tuổi, trú tại Khối Xuyên Trung, phường Cẩm Nam, Tp. Hội An, Quảng Nam) một thời đã làm quân thù khiếp sợ mỗi khi nhắc đến. Với biệt hiệu “Báo đen” do chính kẻ thù đặt cho, ông trở thành khắc tinh của lũ giặc cướp nước và bọn tay sai chế độ cũ Sài Gòn. Tấm gương về lòng quả cảm, ý chí quật cường và trái tim thép trong đấu tranh của người con Hội An ấy đã để lại biết bao bài học quý báu cho thế hệ con cháu noi theo. Trong đợt sưu tầm hiện vật tại Hội An năm 2016, tôi có dịp được trò chuyện và nghe ông kể lại những chiến tích của một thời hoạt động cách mạng.

Chỉ huy Đội biệt động thành Hội An

Ông sinh ra và lớn lên trong một gia đình bần nông tại làng Nam Ngạn (xã Cẩm Nam, thị xã Hội An nay là phường Cẩm Nam, Tp. Hội An, Quảng Nam), từ nhỏ với lòng căm thù giặc sâu sắc, năm 14 tuổi, ông đã xung phong đi làm cách mạng và được tổ chức bố trí cài vào nội thành phố cổ Hội An (tỉnh lỵ Quảng Nam Đà Nẵng cũ) để xây dựng cơ sở cách mạng, hoạt động hợp pháp trong lòng địch tại xưởng mộc của ông Nguyễn Một (số nhà 70 Lê Lợi, Hội An). Nhiệm vụ chính của ông là tuyên truyền giác ngộ cách mạng cho quần chúng nhân dân trong lòng địch và xây dựng lực lượng biệt động thành Hội An.


Ông Đinh Văn Lời tại buổi giao lưu nhân chứng lịch sử Đội biệt động Hội An, năm 2016. Ảnh BTLSQSVN.

Tại đây, lúc đầu ông học nghề thợ mộc, sau đó làm thợ hồ, làm thuê gánh mướn, đạp xích lô, xe kéo, xe thồ cho các hộ tiểu tư sản và tư sản ở Hội An. Sau quá trình chiến đấu và trưởng thành, ông đã được đề bạt làm Đội trưởng Đội biệt động Hội An, chỉ huy 42 đồng chí hoạt động bí mật. Từ những năm 1964-1965, ông chỉ huy cho phát nhiều tờ truyền đơn khẩu hiệu, áp phích tuyên truyền chống Mỹ - ngụy trong khu vực nội thành Hội An; trực tiếp ám sát nhiều tên ác ôn, đốt cháy hàng loạt những chiếc xe jeep và xe bọc thép ngay giữa thành phố, khiến quân địch hoang mang, lo sợ.

Dưới sự chỉ đạo của đồng chí Trương Minh Lượng, Phó Bí thư Thị ủy Hội An, ông tích cực tuyên truyền, giác ngộ cách mạng, tổ chức, kết nạp nhiều anh chị em công nhân, thợ thuyền, làm thuê gánh mướn ở Hội An tham gia vào tổ chức. Đến năm 1967, đã có hơn 50 đồng chí, 9 cơ sở tham gia vào tổ chức cách mạng này, hoạt động trong lòng phố cổ Hội An.

Những năm 1965-1966, cục diện chiến trường ở Hội An thay đổi, nhiều vùng nông thôn được giải phóng, ta làm chủ vùng nội thị trước đây do địch kiểm soát. Ông chỉ huy Đội biệt động thành Hội An tham gia đánh nhiều trận vào các cơ quan sào huyệt của Mỹ - ngụy ngay trong phố cổ Hội An, để lại nhiều chiến công vang dội.


“Báo đen” Đinh Văn Lời. Ảnh dựng lại.

11giờ trưa ngày 11/5/1967, tổ biệt động đột nhập vào phòng của viên đại tá cố vấn Mỹ (thuộc tiểu khu Quảng Nam), tiêu diệt 2 tên Mỹ và làm 5 tên khác bị thương. Tiếp đó, 10 giờ trưa 10/7/1967, ông cho tập kích vào ty Kiến Thiết và ty Điền Địa (thuộc đồn quân cảnh tư pháp) đóng tại ngã tư Thái Phiên Nguyễn Trường Tộ, tiêu diệt 15 tên địch. Ông cũng là một trong số chiến sĩ trực tiếp tham gia giải phóng nhà lao Hội An, giải cứu 1.558 người tù yêu nước về với cách mạng; tham gia đánh chiếm tiểu khu Quảng Nam và tòa hành chính tỉnh Quảng Nam.

Truy bắt “Báo đen”

Người chiến sĩ với biệt danh “Báo đen” một thời làm quân thù khiếp sợ mỗi khi nhắc đến. Ông kể: Báo đen là biệt hiệu do quân địch đặt, sau nhiều lần truy đuổi theo người đàn ông mặc đồ đen che kín mặt đánh nhanh chớp nhoáng, chạy nhanh, lẩn thoát tài tình nhưng không được, chúng mới dùng biệt hiệu “Báo đen” này. Lúc đó hoạt động giữa lòng địch nên mọi thứ đều phải bí mật, kể cả với gia đình, bạn bè, cho đến sau giải phóng địch vẫn không biết “Báo đen” là ai!.

Sau hàng loạt vụ ám sát, đặt mìn và ném lựu đạn, tên Tỉnh trưởng Quảng Nam là Lê Trung Tín ra lệnh truy tìm bằng được toán “Đặc công ám sát” và tung tích “Báo đen”. Gần 2 năm, địch cài cắm nhiều gián điệp khắp Hội An, trong đó có cả xưởng mộc nơi ông Lời làm công nhưng không điều tra được gì.


Ông Đinh Văn Lời mặc lại bộ quần áo làm nên thương hiệu “Báo đen”.

Khoảng 21 giờ 30 phút ngày 29/5/1966, ông Lời cùng hai chiến sĩ biệt động trang bị súng, lựu đạn đi rải truyền đơn phục kích tên ác ôn Hồ Văn Ánh. Thời điểm đó, thành phố Hội An có còi Thiết quân luật lúc 21 giờ, đường phố không một bóng người. Khi nhóm đi xuống chợ Hội An thì bị một toán lính chặn lại. Ông ra lệnh cho hai chiến sĩ rút chốt lựu đạn, sẵn sàng đánh trả. Rất may có tên Trung sỹ Cường ông quen từ trước, hắn hỏi: “Tui bây đi đâu mà khuya rứa?” Ông bình tĩnh, nhanh miệng đáp: “Dạ, anh em xuống chợ mua quần áo lao động để sáng mai đi làm trong sở Mỹ”. Sau khi xem căn cước, bọn chúng cho nhóm của ông đi. Được một đoạn, một toán quân cảnh đi tuần lại bắt gặp. Lần này có tên Thượng sỹ Đen cũng biết ông ở xưởng mộc trước đó, ông nhanh trí nói: “Anh em chúng tôi ở xưởng mộc ông Một xuống chợ mua quần áo lao động để mai làm trong sở Mỹ, vừa gặp tốp lính của Trung sỹ Cường hỏi và cho anh em về đến đây thì gặp các anh”. Chúng cũng xem giấy tờ rồi cho ông đi.

Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân (1968), Đội biệt động cải trang thành cảnh sát dã chiến và Quốc dân Đảng tấn công vào các cơ quan đầu não của địch ở Hội An, diệt hàng chục tên ác ôn, phá hủy nhiều phương tiện. Trên đường rút quân, đội ném lựu đạn vào Đoàn Biệt chính, giết và làm bị thương hàng chục tên khác. Tuy nhiên giai đoạn sau, cơ sở bí mật bị lộ, nhiều đồng đội của ông đã hy sinh, ông và một số chiến sĩ khác bị địch bắt.

Ngày 10/2/1968, địch đưa ông về phòng nhì tiểu khu (thuộc Ty an ninh Quân đội ngụy), chúng dùng mọi thủ đoạn tra tấn dã man nhằm khai thác thông tin nhưng bất thành. Sau 6 tháng bị giam cầm ở nhà lao Hội An, chúng đưa ông cùng đồng đội vào khám lớn Sài Gòn (nhà lao Chí Hòa) và Tổng nha cảnh sát, tiếp tục dùng đủ mọi cực hình tra tấn. Đến tháng 10/1968, không đạt được mục đích, chúng lưu đày ông ra Côn Đảo. Trong thời gian ở tù, ông được Đảng ủy nhà lao phân công làm Bí thư chi bộ và đội trưởng lực lượng thanh niên chống địch đàn áp, đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ…


Đội biệt động Hội An trao tặng kỷ vật của ông Đinh Văn Lời cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, năm 2017. Ảnh BTLSQSVN.

Về với đời thường

Sau hiệp định Pari năm 1973, ông được trao trả về Lộc Ninh, sau đó về công tác ở tiểu đoàn 10 lực lượng an ninh khu V anh hùng và vinh dự được phân công bảo vệ đồng chí Võ Chí Công (nguyên Bí thư khu ủy khu V) và đồng chí Nguyễn Xuân Nhĩ (thường vụ khu ủy khu V). Ngày 29/3/1975, ông cùng với đơn vị tham gia giải phóng tỉnh Quảng Nam và Tp. Đà Nẵng.

Kể đến đây, ông vui vẻ nói: Hằng ngày, “Báo đen” ở ngay trước mặt mà chúng ra lệnh, truy nã khắp nơi trong thị xã. Cho đến sau này, nhiều tên cảnh sát, an ninh, mật vụ của ngụy còn sống tại Hội An vẫn thắc mắc hỏi “ai là người cầm đầu toán Đặc công ám sát ở xưởng ông Nguyễn Một” hoặc “Báo đen là ai”? Tôi chỉ trả lời: “Tôi cũng chỉ là lính của Việt Cộng thôi, làm sao biết được!”.

Đội trưởng, “Báo đen” Đinh Văn Lời, mục tiêu lùng sục của địch năm xưa, nay về với đời thường vẫn tỏ rõ chất lính biệt động ở tinh thần dám nghĩ dám làm. Ông vay vốn mở xưởng mộc, làm sống lại một làng nghề quê hương. Hiện ông là Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất thương mại và dịch vụ Kim Bồng. Doanh nghiệp của ông giải quyết nhiều công ăn việc làm cho con em đồng đội, đóng góp vào phát triển của Hội An, nhiều lần nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch nước.

Năm 2017, sau nhiều lần đắn đo, ông Lời quyết định trao tặng bộ quần áo đen, kỷ vật làm nên thương hiệu “Báo đen”. Chỉ tiếc rằng, khi đó ông phải nằm viện điều trị do vết thương bị địch tra tấn ở nhà lao năm xưa tái phát. Đồng đội của ông ra tận Hà Nội trao tặng hiện vật cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Chiếc áo “Báo đen” giờ đây không còn “thoắt ẩn, thoắt hiện” như trước mà được gìn giữ cẩn thận và được phát huy giá trị lịch sử, bởi đây là minh chứng về những chiến công của người chiến sĩ Đặc công biệt động đã gây cho kẻ thù bao phen kinh hồn, bạt vía./.


Nguồn: Thuận Nguyễn
16-04-2019
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục

s