Bảo quản hiện vật ngoài trời tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam


16-05-2018
Nhằm bảo vệ trạng thái nguyên gốc và kéo dài “tuổi thọ” cho các hiện vật ngoài trời, trong những năm qua, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam luôn chú trọng đến công tác bảo quản hiện vật ngoài trời, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử của các hiện vật này tới đông đảo công chúng trong và ngoài nước.

Với diện tích ngoài trời hơn 5.000m2, Bảo tàng trưng bày giới thiệu 239 hiện vật khối lớn là các loại vũ khí quân sự tiêu biểu có thành tích xuất sắc của quân và dân ta sử dụng trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc và những vũ khí, trang bị thu được của địch. Đáng chú ý trong số này có 2 hiện vật được Thủ tướng chính phủ công nhận là Bảo vật Quốc gia gồm máy bay MiG-21F96 số hiệu 5121 đã bắn rơi 5 máy bay Mỹ, trong đó có một “Siêu pháo đài bay” B-52 và máy bay MiG-21 số hiệu 4324 là biểu tượng chiến thắng của không quân Việt Nam anh hùng bắn rơi 14 máy bay Mỹ, có 9 phi công lái máy bay này thì 8 phi công được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Hầu hết những hiện vật trưng bày ngoài trời đều chịu ảnh hưởng của chiến tranh và môi trường nhiệt đới nóng ẩm nên một số chi tiết đã bị han, rỉ xuống cấp không ổn định trong trưng bày. Vì vậy, cần phải bảo quản bảo quản trị liệu với các biện pháp kỹ thuật và quy trình chuyên sâu.


Cán bộ Bảo tàng kiểm tra từng bước bảo quản hiện vật, năm 2017.

Thông thường, một hiện vật trưng bày ngoài trời được chọn lựa bảo quản cần căn cứ vào các mức độ hư hỏng nặng hay nhẹ của hiện vật, hiện vật nào hư hỏng nặng được ưu tiên bảo quản trước, hiện vật nào hư hỏng nhẹ sẽ bảo quản sau. Tuy nhiên, với những hiện vật có giá trị lịch sử quan trọng cũng sẽ được ưu tiên bảo quản, tiêu biểu như: xe tăng T-54B số hiệu 985, Pháo tự hành 175 mm, xe phóng từ trường LA-4320…

Nếu như trước năm 2007, phương pháp bảo quản trị liệu cho hiện vật chất liệu kim loại đen là sử dụng tổ hợp vật liệu bảo quản bằng cách vệ sinh hiện vật bằng các biện pháp cơ học, hóa học sau đó rửa lại bằng nước sạch và làm khô hiện vật. Tiếp theo sẽ sử dụng màng bảo vệ chống ăn mòn cho sắt thép gồm 4 lớp: lớp biến tính rỉ, lớp ổn định rỉ, lớp sơn chống rỉ và lớp sơn màu. Phương pháp này có tác dụng bảo vệ hiện vật khỏi bị ăn mòn trong thời gian khoảng 4 - 5 năm. Đến năm 2007, Bảo tàng đã nghiên cứu áp dụng công nghệ mới vào bảo quản trị liệu để kéo dài “tuổi thọ” cho hiện vật, đó là công nghệ “mạ kẽm” chống ăn mòn kim loại cho các hiện vật khối lớn trưng bày ngoài trời.

Phương pháp này được tiến hành sau khi hiện vật đã được làm sạch triệt để bằng cơ học và hóa học. Sau khi “mạ kẽm” hiện vật sẽ được sơn các lớp bảo vệ bền nhiệt đới theo quy trình đã nêu. Quá trình thử nghiệm với hiện vật Pháo tự hành 175mm “Vua chiến trường” do Mỹ chế tạo đã mang lại kết quả thành công ngoài dự kiến. Từ khi hiện vật này được mạ kẽm ở xích xe, một phần thân sau xe trước đây bị rỉ nặng, cho đến nay những vị trí ấy không phát hiện bị rỉ thêm. Với phương pháp trên, hiện vật kim loại đen sẽ được bảo vệ tốt không bị han rỉ trong khoảng 10 năm. Tuy nhiên, do chi phí để thực hiện phương pháp trên tốn kém, nên công nghệ này mới chỉ áp dụng cho những hiện vật chất liệu sắt thép bị rỉ nặng.


Cán bộ đang bảo quản ống phóng ngư lôi tại Bảo tàng LSQS Việt Nam, năm 2017.

Năm 2008, Bảo tàng tiếp tục thử nghiệm công nghệ làm sạch bề mặt bằng đá khô ở nhiệt độ âm 79 độ, áp dụng làm sạch bề mặt xe phóng từ trường LA-4320 thành công được các bảo tàng bạn đến tham dự đánh giá cao. Tuy nhiên, phương pháp này cũng bộc lộ nhược điểm là chỉ áp dụng được với hiện vật có bề mặt vững chắc, đối với những hiện vật có bề mặt kém vững chắc hoặc bị han rỉ thì không thi công được, do đó chưa phù hợp với các loại hiện vật của bảo tàng.

Từ năm 2009 - 2017, công tác bảo quản hiện vật trưng bày ngoài trời được Ban Giám đốc tiếp tục triển khai với yêu cầu kết quả năm sau phải cao hơn năm trước. Vì vậy từ năm 2009 - 2016, Phòng Kiểm kê – Bảo quản đã tìm ra phương án mới đòi hỏi có sự kết hợp của các kỹ sư, các chuyên gia chuyên ngành sát với hiện vật cần bảo quản. Ví dụ khi tiến hành bảo quản 2 máy bay MiG-21 số hiệu 5121 và 4324, bảo tàng đã phối hợp với Phòng kỹ thuật của Lữ đoàn không quân 918; đối với nhóm hiện vật là xe tăng và xe thiết giáp Bảo tàng nghiên cứu chọn đối tác là Xưởng Sửa chữa xe tăng - Thiết giáp X32 kết hợp cùng cán bộ bảo quản phân tích, nghiên cứu xác định quy trình bảo quản các hiện vật nêu trên, kết quả bước đầu đã mang lại nhiều thành công đáng kể.


Nghiệm thu bảo quản máy bay A-37, năm 2017.

Không thoả mãn với kết quả như vậy, năm 2017, Phòng Kiểm kê - Bảo quản đã phối hợp cùng Phòng Hoá lý thuộc Viện Hóa học - Vật liệu nghiên cứu bảo quản 8 hiện vật tại bảo tàng là máy bay A-37 và nhóm hiện vật hải quân. Trong quá trình bảo quản, chúng tôi nhận thấy có một số phương pháp và công nghệ mới như: công nghệ tảy màng sơn bằng hoá chất, công nghệ biến tính rỉ, các loại sơn … là các hoá chất chuyên dụng dùng trong môi trường quân sự do Viện Hoá học - Vật liệu sản xuất, làm chủ thích hợp tốt với các hiện vật của bảo tàng mà bên ngoài thị trường và các đối tác trước đây không có. Vì vậy, có thể khẳng định chất lượng công tác bảo quản hiện vật ngày càng được nâng cao, không những đảm bảo nguyên tắc của bảo tàng học mà còn vững chắc về mặt hóa học vật liệu. Đồng thời, cũng trong năm 2017, Bảo tàng đã thực hiện tốt công tác bảo quản phòng ngừa bằng bằng cách thiết kế, lắp đặt hàng trăm mét vuông mái che bằng tấm nhựa thông minh nhằm khắc phục tác động mưa nắng thất thường của thời tiết đối với hiện vật ngoài trời.

Từ thực tiễn công tác bảo quản những năm qua cho thấy, để bảo tồn và phát huy giá trị các hiện vật quân sự nói chung, hiện vật trưng bày ngoài trời nói riêng được lâu dài và bền vững cần áp dụng những kinh nghiệm chính sau:

1. Chủ động tích cực tiếp thu kinh nghiệm thực tiễn, đầu tư nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ mới tiên tiến vào bảo quản hiện vật.

2. Loại hình vũ khí quân sự có đặc thù riêng nên khi tiến hành bảo quản bất kỳ hiện vật nào phải có sự tư vấn, tham mưu của các chuyên gia kỹ thuật về các ngành nghề đó ví dụ: Máy bay phải có chuyên gia kỹ thuật về hàng không tư vấn; với xe tăng, xe thiết giáp cần có các chuyên gia tăng thiết giáp; các hiện vật là pháo phải có chuyên gia về pháo binh tư vấn, tham mưu… ý kiến của các chuyên gia ở các ngành, các lĩnh vực khác nhau là cơ sở khoa học để cán bộ bảo quản xác định ra quy trình bảo quản phù hợp nhất với mỗi hiện vật.


Nghiệm thu xe phóng từ LA-4320, năm 2017.

3. Tiến hành công tác bảo quản trị liệu hiện vật phải tuân thủ quy trình gồm sáu giai đoạn sau: 1- Khảo sát lựa chọn những hiện vật hư hại xuống cấp cần tiến hành bảo quản, xây dựng kế hoạch bảo quản; 2- Phân tích, đánh giá hiện trạng và nguyên nhân gây hư hại trên hiện vật; 3- Xây dựng quy trình bảo quản hiện vật: 4- Thực hiện các phép thử cần thiết trước khi bảo quản đại trà; 5- Bảo quản hiện vật theo quy trình đã được phê duyệt. Tư liệu hóa quá trình bảo quản hiện vật; 6- Nghiệm thu, đánh gía kết quả bảo quản.

4. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức về giá trị của hiện vật đối với cán bộ, nhân viên trong bảo tàng và khách thăm quan nhằm hạn chế tác động làm tổn thương đến hiện vật.

Giá trị lịch sử văn hoá của các hiện vật quân sự là vô giá, không có một hình ảnh hay trang viết nào có thể là minh chứng sống động cho một thời kỳ lịch sử đã qua hơn hiện vật. Vì vậy, bảo quản hiện vật quân sự nói riêng và hiện vật có giá trị lịch sử nói chung là công tác quan trọng của ngành di sản cần được triển khai thường xuyên và rộng khắp đối với tất cả các bảo tàng./.


Nguồn: Hoàng Trung Hiếu
16-05-2018
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
THƯ VIỆN Video

s