Một số vấn đề bảo vệ môi trường tại di tích


08-06-2019
Ngày nay, du lịch đã trở thành nhu cầu không thể thiếu trong cuộc sống, trở thành một ngành kinh tế quan trọng, trong đó, du lịch văn hóa đem lại lợi ích nhiều mặt, khi nước ta có hàng nghìn di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh. Song, cũng phải nói rằng bên cạnh những mặt tích cực không thể phủ nhận được, hoạt động du lịch văn hóa cũng tiềm ẩn các tác động tiêu cực tới sự phát triển bền vững của môi trường nói chung, môi trường di tích nói riêng. Bảo vệ môi trường di tích là cơ sở để duy trì và phát triển bền vững cho ngành du lịch.

1. Những bất cập trong công tác bảo vệ môi trường di tích quốc gia nói chung hiện nay:

- Chưa xây dựng được bộ tiêu chí đánh giá chất lượng, tiêu chuẩn đổi với những di tích thực hiện tốt việc bảo vệ môi trường.

- Do tác động của các điều kiện thiên nhiên (môi trường, khí hậu, thiên tai...), trong đó có cả hành vi của con người đối với di tích vẫn diễn ra thường xuyên ở các mức độ khác nhau. Những di tích khảo cổ trên mặt đất, di tích công trình bằng vật liệu hữu cơ bị mối mọt tàn phá, bị hỏng do độ ẩm, nhiệt độ cao, vùng khí hậu khô nóng.

- Điều kiện kinh tế phát triển, tạo cơ sở cho di tích có nguồn lực tu bổ, tôn tạo, song, có những di tích rơi vào tình trạng làm mới, mất đi giá trị đích thực, vốn có của di tích.

- Mặt trái của nền kinh tế thị trường, sự phát triển nhanh chóng của kinh tể xã hội đã tạo điều kiện cho các di tích có điều kiện “làm mới”. Việc xã hội hóa di tích, nếu không được quản lý chặt chẽ của các cơ quan chức năng, giám sát của các tổ chức và nhân dân, dễ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đầu tư, khai thác bừa bãi. Tình trạng chèo kéo du khách, nâng giá dịch vụ, chất lượng sản phẩm văn hóa kém và không loại trừ trường hợp những người quản lý di tích tiếp tay nạn cò mồi, tự ý tặng giá dịch vụ,...

- Sự phát triển của khoa học kỹ thuật bên cạnh những lợi thế cũng có những bất cập như tạo điều kiện cho những loại hình sản phẩm ngoại lai xâm nhập, phá vỡ những giá trị truyền thống tại các di tích.

- Một số di tích chỉ chú ý đến khai thác sử dụng, mà những người được giao quản lý di tích quên đi vấn đề môi trường, nhất là những danh lam thắng cảnh.

- Đối với các không gian lễ hội tại di tích: công tác tổ chức, quản lý lễ hội có nhiều chuyển biến tích cực, giữ gìn và phát huy được truyền thống văn hóa và thuần phong mỹ tục của dân tộc, song tại nhiều lễ hội, khi lượng khách quá đông, lực lượng quản lý không bao quát hết, tổ chức thiếu chặt chẽ nên còn xảy ra tình trạng tiêu cực, vi phạm các quy định, ảnh hưởng lớn tới cảnh quan, môi trường di tích. Tình trạng chen lấn, xô đẩy nhau gây mất trật tự, hiện tượng giành giật, tranh cướp lộc và đồ lễ, rải tiền lẻ không đúng chỗ... trong khu vực di tích. Một số hiện tượng chơi cờ bạc, khấn thuê, xem bói, gọi hồn, đốt vàng mã... cũng làm ảnh hưởng môi trường di tích.

Vấn nạn về môi trường đã khiến sức hút du lịch của các di tích có sự giảm sút. Ô nhiễm môi trường trong đó có môi trường tại di tích không được quan tâm và xử lý đúng mức làm mức độ ngày càng nghiêm trọng. Do vậy có nơi du khách chỉ đến di tích một lần cho biết, hầu như không muốn quay trở lại.

2. Một số nội dung nhằm nâng cao chất lượng công tác bảo vệ môi trường:

- Nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm của nhân dân, nhất là những người trực tiếp làm công tác liên quan đến di tích nhằm bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên, kiểm soát ô nhiễm, giảm chất thải ảnh hưởng đến môi trường di tích. Gìn giữ các giá trị văn hóa tốt đẹp, thuần phong mỹ tục, thái độ ứng xử văn hóa đối với các giá trị văn hoá vật thể và phi vật thể của di tích. Thực hiện tốt công tác tuyên truyền qua các phương tiện truyền thông và tạo lập thói quen về bảo vệ môi trường, bảo vệ tài nguyên di sản, khuyến khích mọi người sử dụng các sản phẩm dịch vụ du lịch thân thiện với môi trường.

- Thực hiện nghiêm các quy định về bảo vệ môi trường cũng như Luật Môi trường.

- Có các văn bản quy định về công tác bảo vệ môi trường di tích. Xây dựng bộ quy chuẩn các tiêu chí về: không gian - cảnh quan; tính chất khoa học của nghiệp vụ tại di tích, có dự báo chiến lược các hoạt động, bảo vệ môi trường tự nhiên, bảo vệ môi trường nhân văn...

- Xác định việc bảo vệ môi trường di tích là nhiệm vụ của tất cả các cấp, các ngành, của mọi người.

- Các ngành văn hóa thông tin, môi trường cần chỉ đạo, hướng dẫn và kiểm tra theo thẩm quyền việc thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch, tổ chức lễ hội, bảo vệ và phát huy giá trị di tích quốc gia. Kịp thời phát hiện, xử lý hoặc kiến nghị các cơ quan có trách nhiệm xử lý các vi phạm theo quy định của pháp luật.

- Phối hợp với các cơ quan có liên quan, tổ chức đào tạo, tập huấn nâng cao nghiệp vụ bảo vệ môi trường cho các tổ chức, cá nhân hoạt động du lịch, tổ chức lễ hội, bảo vệ và phát huy giá trị di tích.

- Ban quản lý di tích tham gia công tác quản lý và bảo vệ môi trường thông qua các chương trình, kế hoạch hoạt động, cung cấp thông tin, hướng dẫn và chỉ dẫn rõ ràng, tin cậy và kịp thời cho khách du lịch và người thăm quan muốn tìm kiếm thông tin.

- Thiết lập cơ sở dữ liệu phục vụ công tác kiểm tra, đánh giá và quản lý hoạt động bảo vệ môi trường của di tích quốc gia.

- Tăng cường hợp tác, tham gia mạng lưới liên minh các tổ chức bảo vệ môi trường trong nước và trên thế giói.

- Có tổng kết, rút kinh nghiệm công tác bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch, tổ chức lễ hội, xác định những vấn đề về môi trường cần phải bảo vệ.

Bảo vệ môi trường là vấn đề phức tạp, môi trường di tích lại có tính chất đặc thù. Môi trường di tích chịu tác động bởi nhiều yếu tố, nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội và tự nhiên. Chúng ta cần có những giải pháp hữu hiệu để bảo vệ môi trường của di tích lịch sử văn hóa và danh lam thắng cảnh phục vụ cho phát triển bền vững. Sự cần thiết và tầm quan trọng của công tác bảo vệ môi trường trong lĩnh vực văn hóa nói chung, đặc biệt là trong công tác bảo tồn và gìn giữ các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của dân tộc là việc làm thường xuyên, liên tục, cấp bách hiện nay./.


Nguồn: Thiếu tướng. TS Nguyễn Xuân Năng, nguyên Giám đốc Bảo tàng LSQS Việt Nam
08-06-2019
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
GIỜ MỞ CỬA
Sáng: Từ 08h00 đến 11h30
Chiều: Từ 13h00 đến 16h30
Các ngày:
Thứ Ba, Tư, Năm, Bảy, Chủ nhật
(Thứ Hai và thứ Sáu đón đoàn trên 150 người)
 

 Thời gian và Giá vé
 Quy định tham quan
 Sơ đồ tham quan
 Đường đến Bảo tàng
 Tham quan Bảo tàng 3D

s