Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950


11-06-2019
Di tích lịch sử địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950 nằm trên địa bàn huyện Thach An, tỉnh Cao Bằng, được phân bố trên địa bàn 3 xã và 1 thị trấn thuộc huyện Thạch An bao gồm 04 cụm di tích: Cụm di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh với chiến thắng trong chiến dịch Biên giới 1950 tại xã Đức Long; cụm di tích cứ điểm Đông Khê, thị trấn Đông Khê; cụm di tích Khau Luông, xã Đức Xuân và cụm di tích Cốc Xá - điểm cao 477, xã Trọng Con. Ngày 25/12/2017, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 2082/QĐ-TTg xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt đối với Di tích lịch sử địa điểm Chiến thắng Biên giới 1950 thuộc huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng.

Chiến dịch Biên giới năm 1950 là chiến dịch đầu tiên và duy nhất Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp ra mặt trận chỉ đạo, động viên quân và dân chiến đấu. Trong lịch sử thế giới hiện đại hiếm thấy vị nguyên thủ quốc gia nào trực tiếp ra chiến trường như vậy.

Giữa năm 1950, cuộc kháng chiến của nhân dân ta có bước phát triển mạnh và giành được những thắng lợi quan trọng, có điều kiện chuyển sang giai đoạn phản công, tiến công giành quyền chủ động trên chiến trường. Tuy nhiên, việc quân Pháp ra sức củng cố phòng tuyến biên giới; mở rộng chiếm đóng ở Trung du và đồng bằng Bắc Bộ, tăng cường đánh phá ta ở khắp các chiến trường đã ảnh hưởng lớn đến việc xây dựng và phát triển lực lượng. Việt Bắc, hậu phương chính của kháng chiến bị bao vây cô lập nên không đủ khả năng đáp ứng những nhu cầu ngày một tăng của cuộc kháng chiến. Yêu cầu chiến lược của ta lúc này là phá âm mưu địch phong tỏa biên giới phía Bắc, mở đường giao lưu giữa nước ta với các nước anh em để tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của bạn bè quốc tế.


Chủ tịch Hồ Chí Minh quan sát trận địa cứ điểm Đông Khê trong chiến dịch Biên giới năm 1950. Ảnh tư liệu.

Trong bối cảnh đó, tháng 6/1950, Trung ương Đảng và Bác Hồ quyết định mở chiến dịch trên hướng biên giới Đông Bắc thuộc hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn. Đây là một quyết định đúng đắn, chính xác thể hiện tài thao lược của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc phân tích, nhận định tình hình, chọn hướng và vận dụng thời cơ chiến lược, tạo bước ngoặt cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

Ban đầu ta định chọn thị xã Cao Bằng làm trận đánh mở màn chiến dịch. Nhưng, sau khi trinh sát thực địa cho thấy đó là quần thể kiến trúc phức tạp, có hệ thống đồn trại, pháo đài kiên cố do hai tiểu đoàn địch đóng giữ. Vị vậy, Bác cho rằng: “Ta đánh vào Đông Khê trước, là nơi quân địch tương đối yếu nhưng lại là điểm xung yếu trong hệ thống phòng thủ biên giới của giặc. Cứ điểm Đông Khê bị diệt, địch khác nào con thú bị què cẳng, nhất định phải lồng lộn lên phản ứng, tìm mọi cách chiếm lại để giữ Cao Bằng, hoặc để đón quân ở Cao Bằng rút về. Ta sẽ dàn quân ở những nơi do ta lựa chọn bủa lưới thép săn thú vào tròng. Quân cứu viện của địch ta đã diệt được, lúc ấy muốn chiếm Cao Bằng không khó lắm. Nếu chúng lại tự rút bỏ Cao Bằng, càng tốt cho ta đánh địch trong vận động”[1]. Đây là cách đánh khoa học, thể hiện nhãn quan quân sự xuất sắc và chỉ đạo thiên tài của Bác đối với chiến dịch.

Do tính chất tối quan trọng của chiến dịch Biên giới, đầu tháng 9 năm 1950, Bác Hồ đã lên đường ra mặt trận để trực tiếp chỉ đạo, theo dõi và động viên các lực lượng tham gia chiến dịch. Ngày 13/9/1950, Bác rời chỉ huy chiến dịch đến mặt trận Đông Khê. Sáng sớm ngày 16/9/1950 tại đài quan sát chiến dịch (ở đỉnh Ngườm Cuông, núi Báo Đông thuộc bản Nà Lạn, xã Đức Long, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng) Bác đã chăm chú quan sát, theo dõi chặt chẽ diễn biến trận Đông Khê, mở màn chiến dịch Biên giới.


Cụm tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh quan sát và chỉ đạo trận đánh cứ điểm

 Đông Khê. Ảnh Đinh Thu.

Trong khoảnh khắc Bác Hồ chăm chú theo dõi trận đánh bằng ống nhòm trên đỉnh núi Báo Đông, nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Năng An đã kịp thời ghi lại bức ảnh lịch sử “Chủ tịch Hồ Chí Minh quan sát mặt trận Đông Khê”. Trên đường lên đài quan sát, Bác cảm hứng sáng tác bài thơ “Lên núi”:

Chống gậy lên non xem trận địa

Vạn trùng núi đỡ vạn trùng mây

Quân ta khí mạnh nuốt Ngưu Đẩu

Thề diệt xâm lăng lũ sói cầy.

 Hình ảnh vị lãnh tụ tối cao của Đảng, của dân tộc không ngại khó khăn, nguy hiểm, trực tiếp ra mặt trận để cùng Bộ Chỉ huy chỉ đạo cuộc chiến đấu là nguồn động viên to lớn, làm nức lòng cán bộ, chiến sĩ, dân công ra sức thi đua “giết giặc lập công”, đưa chiến dịch đến toàn thắng.

Với truyền thống đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc, với tấm lòng thành kính và biết ơn vô hạn lãnh tụ Hồ Chí Minh kính yêu, lòng biết ơn nhân dân các dân tộc Việt Bắc và những cán bộ, chiến sĩ đã tham gia chiến dịch, thể theo nguyện vọng của nhân dân cả nước, đặc biệt là nhân dân các dân tộc Cao - Bắc - Lạng; Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã giao nhiệm vụ cho Quân khu 2 chủ trì xây dựng dự án tôn tạo, phát huy giá trị khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh với chiến thắng chiến dịch Biên giới năm 1950 với nhiều hàng mục. Trong đó có Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và cụm tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh quan sát và chỉ đạo trận đánh cứ điểm Đông Khê do Tổng Công ty Công nghiệp Xi măng Việt Nam và Bộ Tư lệnh Quân khu 2 xây dựng. Công trình được khánh thành vào đúng dịp kỷ niệm 114 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2004).


Toàn cảnh khu Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ảnh khu di tích.

Nhà tưởng niệm nằm trong khuôn viên rộng 5.000m2, được thiết kế theo dáng dấp kiến trúc nhà sàn Cao Bằng gồm 7 gian, 2 trái, tổng diện tích hai sàn là 326m2. Nhà gồm hai công năng: Dâng hương tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và trưng bày hình ảnh, tài liệu hiện vật liên quan đến Chủ tịch Hồ Chí Minh và chiến dịch Biên giới năm 1950.

Cụm tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh quan sát và chỉ đạo trận đánh cứ điểm Đông Khê xây dựng mô phỏng theo bức ảnh của nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Năng An chụp, được làm bằng chất liệu Compozite giả đồng, cao 2,8m, nặng 418kg. Cụm tượng gồm Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí: Đồng chí Minh (người cầm điện thoại); đồng chí Phạm Ngọc Chước (Phạm Bá Kiên),Trưởng đài quan sát (người cầm ống nhòm); đồng chí Võ Viết Định, đội trưởng đội cận vệ Bác (người bên cạnh Bác); phía sau Chủ tịch Hồ Chí Minh là 3 đồng chí chiến sĩ đài quan sát. Cột bê tông cốt thép, toàn bộ bức tượng đặt trên bệ đá ốp gạch lát hoa. Đi qua 845 bậc đá, được chia thành 79 cung bậc, tượng trưng cho 79 mùa xuân của Bác là đến tượng đài. Trên đường lên Đài quan sát còn có các văn bia ghi dấu nơi ở và làm việc của Ban Quân báo, vị trí Sở Chỉ huy chiến dịch, vị trí tổng đài Thông tin chiến dịch…

Đây sẽ mãi là địa chỉ đỏ trong giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ trẻ hôm nay và mai sau, tiếp tục phát huy truyền thống quê hương cách mạng, bảo tồn và phát huy tốt hơn nữa những giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học của địa điểm di tích./.

 


  1. Theo trận đánh 30 năm, Nxb QĐND, H.1995, Tập 1, Tr.39.

Nguồn: Đinh Thu (Bảo tàng QK2)
11-06-2019
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục
GIỜ MỞ CỬA
Sáng: Từ 08h00 đến 11h30
Chiều: Từ 13h00 đến 16h30
Các ngày:
Thứ Ba, Tư, Năm, Bảy, Chủ nhật
(Thứ Hai và thứ Sáu đón đoàn trên 150 người)
 

 Thời gian và Giá vé
 Quy định tham quan
 Sơ đồ tham quan
 Đường đến Bảo tàng
 Tham quan Bảo tàng 3D

s