Xe ô tô vận tải mang tên “Quốc tế”


18-12-2018
Tại khu trưng bày hiện vật ngoài trời của Bảo tàng Hậu cần, khách đến tham quan đều không khỏi ngạc nhiên và thắc mắc khi đứng trước một chiếc xe vận tải mang cái tên “Quốc tế”. Sở dĩ có tên như vậy, bởi nó được lắp ráp từ nhiều bộ phận khác của các loại xe trên thế giới.

Xe ô tô vận tải “Quốc tế” mang màu xanh cỏ úa, dài 6,7m, rộng 2,2m, chiều cao 3,1m do tổ sửa chữa của Phái đoàn Mậu dịch Thống nhất Quốc phòng lắp ráp và hoàn thành năm 1949. Xe làm nhiệm vụ vận chuyển hàng cho các chiến dịch và vinh dự được đưa Chủ tịch Hồ Chí Minh đi công tác ở chiến khu Việt Bắc, đón đồng chí Lê-ô-Phighe, Ủy viên Trung ương Đảng cộng sản Pháp thăm Việt Nam tại căn cứ địa việt Bắc, năm 1950.

Năm 1949, thực dân Pháp bị quân và dân ta đánh trả quyết liệt phải rút chạy khỏi Thái Nguyên, Bắc Kạn, lên đóng quân ở vùng biên giới Cao Bằng, kiểm soát giao thông trên đường số 4. Chúng thường cho quân tung biệt kích, thổ phỉ vào sâu hậu phương của ta để tìm phá kho hàng và phương tiện vận tải. Với khẩu hiệu “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng”, Trung ương Đảng đã chỉ đạo cấp ủy Đảng và chính quyền các địa phương vận động nhân dân tham gia chuẩn bị chiến trường, giúp đỡ bộ đội những phương tiện chuyên chở, tiếp tế lương thực, sửa chữa đường sá, cầu cống cần thiết cho việc hành binh và vận tải phục vụ các chiến dịch.

Trong những chuyến vận tải đầu tiên, dù quy mô còn nhỏ, phương tiện lại thô sơ (chủ yếu là ngựa thồ, xe trâu kéo, xe quệt, gùi bộ), sự phá hoại của địch và những trở ngại của thiên nhiên, thời tiết đã có tác động lớn nhưng lớp cán bộ, chiến sỹ đầu tiên của Cục Vận tải đã vượt qua những khó khăn, thử thách, cùng với nhân dân địa phương hoàn thành kế hoạch vận chuyển 300 tấn hàng từ biên giới về đến Chợ Đồn - Bắc Kạn.


Xe “Quốc tế” từng được bảo dưỡng, sửa chữa 2016. Ảnh BTHC.

Cuộc chiến đấu với địch, với thiên nhiên, mở đường để vận tải diễn ra quyết liệt, công tác vận tải quân sự của ta vừa thiếu, vừa mỏng, chủ yếu là thô sơ nên vận chuyển hàng cho chiến dịch gặp rất nhiều khó khăn. Để đáp ứng yêu cầu vận tải của cuộc kháng chiến đang diễn ra gay go quyết liệt, ngày 04/8/1949, Phái đoàn Mậu dịch Thống nhất Quốc phòng được thành lập theo nghị định số 7/NĐ (đồng chí Vũ Văn Đôn được cử làm Trưởng phái đoàn) có nhiệm vụ tổ chức mua hàng từ các địa phương, mua vũ khí, thuốc nổ của tàn quân Tưởng Giới Thạch ở biên giới Việt - Trung, vận tải lên Liên khu Việt Bắc, cung cấp một phần cho các đơn vị vũ trang Liên khu.

Sau khi được giao nhiệm vụ, đồng chí Vũ Văn Đôn đã lên nhà máy giấy Hoàng Văn Thụ (Thái Nguyên) xin một số đồng chí biết tiếng Trung Quốc và có trình độ kỹ thuật về xe - máy để chuẩn bị cho việc “sáng tạo” một chiếc xe vận tải. Tổ thợ được gấp rút thành lập với hơn 10 thành viên, trong đó có các đồng chí Nguyễn Văn Trường, Lê Hai, Nguyễn Ngọc Khuê… dưới sự chỉ huy trực tiếp của đồng chí Vũ Văn Đôn. Vượt qua mưa bom bão đạn của kẻ thù, tổ thợ đã lên Bắc Kạn tổ chức thu gom, tháo gỡ vật tư, phụ tùng các xe hỏng của Pháp bỏ lại trong chiến dịch Thu - Đông 1947.

Với sự cố gắng và nỗ lực không ngừng nghỉ, chỉ sau một thời gian ngắn, tổ thợ đã khắc phục mọi khó khăn, gian khổ, thiếu thốn, nguy hiểm (vì còn nhiều bom, mìn địch gài lại ở các bãi xe) tổ chức tháo gỡ vật tư, phụ tùng, phân loại, bảo dưỡng, sửa chữa và lắp ráp thành công chiếc xe vận tải cơ giới đầu tiên của Quân đội ta. Chiếc xe ô tô “Quốc tế” sử dụng động cơ của hãng Ford (Mỹ), buồng lái của hãng Studebarker (Đức), sát-xi của hãng Renault (Pháp). Động cơ tiêu chuẩn của hãng Ford chạy xăng, nhưng do thiếu nhiên liệu, kỹ sư ta đã sáng chế cho phép nó hoạt động bằng than… Vì chiếc xe được lắp ráp từ nhiều bộ phận của các loại xe do nhiều nước sản xuất nên chiếc xe được công nhân Phái đoàn Mậu dịch Thống nhất Quốc phòng đặt tên là xe “Quốc tế”.


Các đại biểu tham quan hiện vật xe “Quốc tế”. Ảnh BTHC.

Sau khi xe ô tô ra đời, đồng chí Nguyễn Văn Trường đã lái xe chạy thử, đồng chí Vũ Văn Đôn trực tiếp ngồi trên xe để kiểm tra chất lượng của xe, xe chạy trên đường số 3 từ Nà Cù đến Nà Phạc (Bắc Kạn). Sau khi chạy thử, xe đạt chất lượng tốt, đã chở được hàng chục tấn hàng trên đoạn đường dài 93km từ đèo Tài Sìn Hồ (cách Cao Bằng 19km) đến Bắc Kạn, góp phần hoàn thành kế hoạch đầu tiên của Cục Vận tải.

Đặc biệt, xe “Quốc tế” đã có vinh dự một số lần được đưa Chủ tịch Hồ Chí Minh lên công tác ở chiến khu Việt Bắc. Xe cũng đưa một số vị khách quốc tế, trong đó có đồng chí Lê-ô-Phighe, Ủy viên Trung ương Đảng cộng sản Pháp trong dịp đến thăm căn cứ địa Việt Bắc năm 1950. Ngồi trên xe “Quốc tế”, đồng chí Lê-ô-Phighe đã hết sức khâm phục đôi bàn tay khéo léo, trình độ kỹ thuật cao của cán bộ, công nhân trong lực lượng xe máy Quân đội và hơn cả là ý chí chiến đấu kiên cường, bất chấp mọi hoàn cảnh của quân và nhân dân Việt Nam.

Từ năm 1950 đến năm 1954, sau thắng lợi của chiến dịch Biên giới, nước ta nhận được một số xe viện trợ của các nước xã hội chủ nghĩa anh em. Xe “Quốc tế” lúc đó vì chạy bằng than (chặt cây đốt thành than) nên không còn phù hợp với điều kiện vận chuyển hàng trên cung đường dài, chỉ dùng để vận chuyển hàng trên cung đường ngắn trong nội bộ của Cục Vận tải. Trong quá trình vận chuyển hàng phục vụ các chiến dịch, xe “Quốc tế” bị hỏng nhiều bộ phận nên trước khi đưa về Hà Nội, xe được đại tu máng, hộp số, cầu xe, lốp xe (đây là một số chiến lợi phẩm ta thu được trên đường Đông Khê, Lạng Sơn và một số mặt hàng các nước anh em xã hội chủ nghĩa như Liên Xô, Ba Lan, Trung Quốc viện trợ).


Hiện vật “Xe quốc tế” trưng bày tại Bảo tàng Hậu cần. Ảnh BTHC.

Hòa bình lập lại, xe “Quốc tế” được đưa về lưu giữ và trưng bày tại Nhà truyền thống khu B Cục Vận tải, Tổng cục Hậu cần (Đội Cấn, Ba Đình, Hà Nội). Từ ngày 20/11/1959 đến ngày 12/1974, xe “Quốc tế” được đưa về trưng bày tại Viện Bảo tàng Quân đội (nay là Bảo tàng Lịch sự Quân sự Việt Nam, số 28A Điện Biên Phủ, Ba Đình, Hà Nội. Từ năm 1975 đến năm 1997, xe “Quốc tế” được đưa về lưu giữ và trưng bày tại Nhà truyền thống Khu B Cục Vận tải, Tổng cục Hậu cần (Đội Cấn, Ba Đình, Hà Nội). Từ năm 1997 đến năm 2001, xe “Quốc tế” được lưu giữ tại Phân kho 375, Kho 286, Cục Vận tải, Tổng cục Hậu cần (Thạch Thất, Hà Nội).

Ngày 25/9/2001, Cục Vận tải đã bàn giao cho Bảo tàng Hậu cần lưu giữ, trưng bày tại số 25H Phan Đình Phùng, Hà Nội. Từ năm 2005 đến nay, xe “Quốc tế” tiếp tục được trưng bày tại Bảo tàng Hậu cần (Mỹ Đình, Từ Liêm, Hà Nội), phục vụ công tác tuyên truyền cho khách tham quan trong nước và quốc tế, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng cho mọi tầng lớp nhân dân và các thế hệ cán bộ, chiến sỹ trong Quân đội nhân dân Việt Nam.

Xe “Quốc tế” chạy bằng than, là chiếc xe vận tải cơ giới được lắp ráp đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam, đánh dấu thời kỳ vận tải từ thô sơ lên cơ giới - thời kỳ trưởng thành nhanh chóng của lực lượng vận tải quân sự trong các chiến dịch. Đây là hiện vật minh chứng cho lòng quyết tâm quả cảm, khắc phục mọi khó khăn, gian khổ, thiếu thốn về vật chất của Quân đội nhân dân Việt Nam, tạo nên những kỳ tích mang dấu ấn thời đại. Nhận thức được ý nghĩa lịch sử quan trọng của chiếc xe ô tô vận tải “Quốc tế” trong cuộc kháng chiến chống Pháp của dân tộc, Bảo tàng Hậu cần đã đề nghị các cấp có thẩm quyền công nhận chiếc xe ô tô “Quốc tế” là bảo vật quốc gia, góp phần gìn giữ, bảo tồn di sản văn hóa của Quân đội, đất nước và nhân loại./.

Tài liệu tham khảo:

 - Hồ sơ hiện vật lưu giữ tại Bảo tàng Hậu cần QĐND Việt Nam.

 - Lịch sử Vận tải QĐNDVN (1945 - 1975), NXB Quân đội Nhân dân, năm 1992.

 - Lịch sử Hậu cần QĐNDVN, tập 1 (1944 - 1954), NXB Quân đội Nhân dân, năm 1995.

 - Lịch sử Ngành xe - máy QĐNDVN, tập 1 (1945 - 1975), NXB Quân đội Nhân dân Việt Nam, tháng 10/1996.


Nguồn: Đại tá, TS Đào Hải Triều, Giám đốc Bảo tàng Hậu cần QĐND Việt Nam
18-12-2018
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục

s