Sơ đồ đánh thắng trận đầu của quân và dân Hòn Gai


07-07-2019
Tại Bảo tàng Quân khu 3 hiện đang trưng bày Sơ đồ diễn biến trận chiến đấu ngày 5 tháng 8 năm 1964, gắn với trận đầu bắn rơi máy bay Mỹ của quân và dân ta tại thị xã Hòn Gai, tỉnh Quảng Ninh.

Trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ, chiến thắng ngày 5/8/1964 là một mốc son chói lọi, chứng tỏ ý chí quật cường, tinh thần chiến đấu dũng cảm, đây là sáng tạo của quân và dân ta. Chiến thắng đó đã đánh một đòn quyết định vào âm mưu chiến lược của đế quốc Mỹ, dùng không quân và hải quân đánh phá miền Bắc hậu phương lớn của cả nước hòng ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc cho miền Nam. Chiến thắng đó như một lời tuyên bố đanh thép trước toàn nhân loại về sức mạnh Việt Nam, một dân tộc mà trong suốt bốn nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, chưa bao giờ chịu khuất phục trước bất kỳ một kẻ thù nào, dù chúng hung bạo, tàn ác xảo quyệt đến đâu.

Năm 1964, với ý đồ thực hiện chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân ra miền Bắc, đế quốc Mỹ tạo ra “Sự kiện Vịnh Bắc Bộ” để lấy cớ tấn công phá hoại miền Bắc, nhằm ngăn chặn ta chi viện sức người, sức của cho chiến trường miền Nam. Ngày 2/8/1964, tàu khu trục Ma-đốc của Mỹ ngang nhiên vào sát bờ biển miền Bắc để trinh sát và khiêu khích các lực lượng của ta. Đây là những hành động nằm trong mưu đồ tạo cớ mở rộng chiến tranh phá hoại, ngăn cản sự chi viện của hậu phương lớn miền Bắc cho cách mạng miền Nam.


Tự vệ tại mỏ Hòn Gai phối hợp chiến đấu cùng bộ đội, ngày 5/8/1964. Ảnh tư liệu.

Ngày 5/8/1964, với tên gọi “Mũi tên xuyên”, quân đội Mỹ đã mở cuộc tiến công xâm lược bằng không quân và hải quân quy mô lớn đầu tiên vào miền Bắc Việt Nam. Đế quốc Mỹ đã dùng 64 lần máy bay phản lực đánh phá ba đợt vào 4 khu vực: Bến Thủy (Vinh, Nghệ An), Lạch Trường (Thanh Hóa), Cảng Gianh (Quảng Bình) và Hòn Gai (Quảng Ninh).

10 giờ sáng ngày 5/8/1964, trực ban Tỉnh đội Quảng Ninh nhận được thông báo: Có máy bay U-2 từ biển vào trinh sát, Quảng Ninh chú ý cảnh giác đề phòng khả năng máy bay địch hoạt động.

Khu tuần phòng 1 Hải quân Bãi Cháy nhận được thông báo của Bộ Tư lệnh Quân chủng và có thêm những chi tiết thủ đoạn của địch chúng đã đánh Cửa Hội, Sông Gianh, chỉ huy khu tuần phòng đã kịp thời thông báo cho các phân đội tàu thuyền và ra lệnh cho các tàu phân tán khỏi cảng theo phương án phòng không, đồng thời tổ chức trực ban, trực canh sẵn sàng chiến đấu.

14 giờ 30 phút, đợt đầu ta phát hiện bốn máy bay cường kích của hải quân Mỹ cất cánh từ các tàu sân bay, lấy các điểm Bạch Long Vĩ, đảo Long Châu làm chuẩn, bay là sát mặt biển, đến Long Châu thì nâng độ cao, bay qua Vịnh Hạ Long, lấy điểm cao 288 (mỏ Hà Tu) bổ nhào từ hướng Đông Bắc đánh vào khu vực cảng quân sự, Bãi Cháy và các tàu Hải quân đang đậu trong vùng cửa Lục.

Cùng lúc 14 giờ 30 phút, thị xã Hòn Gai kéo còi báo động. Đây là lần đầu tiên quân và dân ta phải chiến đấu chống lại máy bay phản lực siêu âm của đế quốc Mỹ nên không tránh khỏi bị lúng túng trong những phút đầu. Tại trận địa Hà Tu chỉ có một khẩu đội 14,5mm đã nổ súng được một loạt, còn lại các trận địa pháo phòng không 88mm và súng phòng không14,5mm của Nhà máy điện Cọc 5 Bãi Cháy, Hà Tu cũng chưa kịp nổ súng.


Sơ đồ trận đánh ngày 5/8/1964 ở Hòn Gai được trưng bày tại Bảo tàng Quân khu 3. Ảnh Văn Nhuận.

Khi máy bay địch bổ nhào lần thứ hai tiếp tục đánh vào sân cảng, cầu tàu và các tàu đậu ngoài, thì các hỏa lực của trận địa trung cao Bãi Cháy, Cọc 3, Hà Tu bắn lên dồn dập, những loạt đạn từ lưới lửa phòng không 37mm kéo dài, đan chéo nhau chặn các đường bay của địch, các cụm khói trung cao như nở hoa trên bầu trời Hòn Gai. Tiếng súng của bộ binh dân quân tự vệ, công an nhân dân vũ trang từ các trận địa đã chuẩn bị trước, cùng nổ súng kịp thời đánh trả máy bay địch. Khí thế chiến đấu mỗi lúc càng thêm sôi nổi, thời cơ tiêu diệt địch đã tới. Ở trận địa chiến đấu, cán bộ, chiến sĩ nhắc nhau lập công đầu, bắn rơi máy bay Mỹ. Các trận địa súng bộ binh của dân quân tự vệ nhắc nhau khẩu hiệu “Có giặc là đánh, đánh là thắng”.

14 giờ 40 phút, địch tiếp tục cho tám máy bay cường kích A-40 từ biển lao vào đánh phá các mục tiêu: Cảng Hải quân, tàu Hải quân, cảng than Hòn Gai, lúc này theo kế hoạch, tàu của Hải quân ta đã cơ động ra ngoài cửa Lục theo đội hình chiến đấu.

Tàu 134 sau khi đánh trả địch đợt 1, đã cơ động ra trước, tiếp theo là các Tàu tuần tiễu 122, 124, 144, Tàu săn ngầm 225 theo đội hình chiến đấu vừa cơ động, vừa đánh trả máy bay địch để chi viện hỗ trợ cho nhau. Tinh thần chiến đấu của nhiều cán bộ, chiến sĩ lúc này được nhân lên gấp bội, mặc dù bom đạn địch nổ sát tàu, những cột nước tung lên cao làm cho tàu chòng chành nghiêng ngả, nhưng cán bộ, chiến sĩ vẫn vững vàng giữ vững vị trí chiến đấu.

Để phối hợp với các tàu hỏa lực, các trận địa pháo cao xạ Bãi Cháy, Cọc 3, Hà Tu đã tập trung đánh vào đội hình chủ yếu của địch, buộc địch phải phân tán đội hình, thay đổi hướng bổ nhào công kích để tránh đạn pháo trung cao của ta, tạo điều kiện cho các hỏa lực của dân quân tự vệ phát huy tác dụng.

14 giờ 50 phút, từ các trận địa trên cao, có tiếng reo hò: “Máy bay cháy”, Máy bay cháy! “Máy bay cháy lao ra biển”, “có dù ở phía Đông Nam Hà Tu!”. Chỉ huy phòng không đã điện cho Thị đội trưởng Phạm Đình Nghĩa tổ chức lực lượng đi bắt giặc lái. Thị đội trưởng đã nhanh chóng hội ý chỉ huy, đồng thời tổ chức một bộ phận cán bộ của thị đội cơ động xuống xã Hùng Thắng, Tân Lập (Hà Tu) dùng thuyền của ngư dân, cùng với dân ven biển vận động qua các khe núi, hướng về phía có máy bay rơi để truy tìm. Trong khi vác thuyền ở đất liền chưa ra kịp, thì số thuyền ngư dân gần chỗ phi công rơi cũng chèo thuyền đến tiếp cận.


Sơ đồ tác chiến của lực lượng phòng không tại Hòn Gai (Quảng Ninh), ngày 5/8/1964. Ảnh Văn Nhuận.

Tên phi công sau khi rời khỏi máy bay, nhảy dù ra đã ngồi được trên chiếc phao và dùng hai tay làm mái chèo đưa chiếc phao ra xa dần. Khi thuyền ngư dân của ta tiến đến, tên phi công dùng súng ngắn giơ lên dọa, thuyền tiếp cận gần nhất lúc đó là thuyền của đồng chí báo vụ Quân khu 3. Đồng chí đã nổ súng uy hiếp và động viên các thuyền tiếp cận, tên phi công hoang mang, thấy các thuyền đang cập tới gần, lại nghe có tiếng súng bắn cảnh cáo, đã phải bỏ súng xuống chiếc phao nổi và giơ cao tay lên trời xin đầu hàng, để cho chiến sĩ báo vụ của ta bắt làm tù binh. Vừa lúc Tàu 134 của Hải quân cũng kịp thời tới nơi, các thuyền reo hò mừng thắng lợi bắt sống phi công, rồi hoan hô Hải quân của ta chiến thắng. Tên phi công An-vơ-rét, lái máy bay A-4D số 11 của biên đội tàu sân bay Ti-cơ-đê-rô-ga (là một trong hai tàu sân bay cùng cho máy bay đánh trong ngày) được giao cho Thuyền trưởng Huỳnh Hướng, chỉ huy Tàu 134.

14 giờ 56 phút, từ trên các trận địa Bãi Cháy, cảng Hòn Gai, núi Bài Thơ lại vang lên tiếng reo hò máy bay cháy rồi… Tiếng reo hò khơi dậy cả một vùng trời khu mỏ, nhân dân ở Bãi Cháy, khu Ba đảo, bến cảng Hòn Gai được tận mắt thấy máy bay Mỹ bốc cháy lao qua Vịnh Hạ Long.

Như vậy, chưa đầy 30 phút chiến đấu, hai máy bay địch đã bốc cháy và rơi xuống biển. Chúng lại tiếp tục đánh phá vào các tàu Hải quân và bến Hòn Gai, địch luôn thay đổi hướng công kích, hướng bổ nhào, từ Đông Bắc chúng chuyển sang Tây Bắc, có tốp luồn sang các lõng núi Hà Tu, Cột 5, xí nghiệp bến cảng, nhà in vùng mỏ, Bạch Đằng, níu Bà Đèo. Các phân đội thuyền vũ trang, phân đội tàu thủy sản và lực lượng dân quân xã Thành Công, Hùng Thắng… đã đồng loạt nổ súng tạo thành lưới lửa nhiều tầng đánh trả máy bay địch, làm cho địch vốn đã hoang mang rối loạn, lại càng rối loạn thêm và nhanh chóng đi đến thất bại. Đến 15 giờ 15 phút trận đánh kết thúc. Chỉ trong vòng 49 phút chiến đấu, ta đã bắn rơi ba máy bay (trong đó có hai chiếc rơi tại chỗ), bắt sống một giặc lái, đồng thời bắn bị bắn thương nhiều chiếc khác.

Sơ đồ diễn biến trận chiến đấu ngày 5 tháng 8 năm 1964, gắn với trận đầu bắn rơi máy bay Mỹ tại thị xã Hòn Gai, tỉnh Quảng Ninh hiện trưng bày tại Bảo tàng Quân khu 3 (có số đăng ký BTQK3: 275-Gi-1183) là một trong những hiện vật tiêu biểu minh chứng cho chiến thắng trận đầu của quân và dân ta trong cuộc chiến chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ ở miền Bắc./.


Nguồn: Nguyễn Văn Nhuận - Bảo tàng QK3
07-07-2019
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục

s