Tượng đài Chiến thắng Sông Lô


03-11-2018
Di tích “Tượng đài Chiến thắng Sông Lô” thuộc địa phận xã Chí Đám, huyện Đoan Hùng. Cách đây 71 năm về trước chính tại nơi đây – Mặt trận sông Lô đã diễn ra những trận đánh quan trọng góp phần làm nên thắng lợi của Chiến dịch Việt Bắc Thu – Đông năm 1947.

“Tượng đài Chiến thắng Sông Lô” nằm hiên ngang trên núi Đồn, đoạn ngã ba sông Lô, sông Chảy thuộc địa phận xã Chí Đám (Đoan Hùng, Phú Thọ), cách trung tâm thủ đô Hà Nội chừng 75 km. Trước Cách mạng tháng 8/1945, nơi đây là đồn điền của thực dân Pháp. Khi phát xít Nhật đảo chính Pháp tháng 3/1945, địa điểm này trở thành nơi đồn trú của Nhật. Chính vì vậy mà nhân dân địa phương gọi là núi Đồn. Trong trận đánh lịch sử ngày 24/10/1947, các chiến sỹ Trung đội pháo 225 đã kéo ngược khẩu “pháo lục tỉnh”[1] lên tận đỉnh núi Đồn để bắn đuổi theo tàu giặc.

Lật lại những trang vàng trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, trong Chiến dịch Việt Bắc Thu – Đông năm 1947, Mặt trận sông Lô đã diễn ra những trận đánh quan trọng góp phần làm nên thắng lợi của chiến dịch.

Thực hiện chỉ thị 15/10/1947, trên Mặt trận sông Lô, Ban Chỉ huy các lực lượng Khu 10, có sự phối hợp của Trung đoàn 112 và dân quân, du kích địa phương các tỉnh Phú Thọ, Yên Bái, Vĩnh Phúc, Tuyên Quang tích cực phòng thủ, sẵn sàng chiến đấu.


Tàu Pháp bị đánh chìm trên Sông Lô, năm 1947. Ảnh Tư liệu BTLSQSVN.

Pháo binh mạnh được bố trí tại Chí Đám với phương án tác chiến thí điểm áp dụng chiến thuật mới “đặt gần, bắn thẳng”. Trận địa giả được bố trí ở các xã Hữu Đô, Đại Nghĩa… nhằm nghi binh thu hút hoả lực địch. Nhân dân địa phương các xã nằm dọc ven sông Lô hăng hái tham gia đóng góp lương thực, thực phẩm và các phương tiện phục vụ đắc lực cho trận đánh. Để nghi binh, nhân dân xã Chí Đám và Hữu Đô (Đoan Hùng) đã hái bưởi, sơn đen vỏ rồi thả xuống dòng sông Lô giả làm thuỷ lôi hướng luồng tàu địch vào trận địa phục kích là một nét đặc sắc trong nghệ thuật ngụy trang, nghi binh trong chiến dịch này.

Đúng như kế hoạch, ngày 24/10/1947, đoàn tàu địch gồm 5 chiếc, được 6 máy bay yểm trợ từ Tuyên Quang xuôi sông Lô đi ứng cứu cho tàu chở quân từ Hà Nội lên đang bị ta chặn đánh tại Khoan Bộ (Lập Thạch, Vĩnh Phúc). Khi tới Chí Đám, chúng lọt vào trận địa phục kích của ta. Pháo binh và bộ đội chủ lực đã phối hợp cùng dân quân, du kích nổ súng tiêu diệt tàu chiến địch.

Cuộc chiến đấu diễn ra quyết liệt, sau gần 6 giờ, pháo binh ta đã bắn chìm 2 tàu chiến trọng tải 500 tấn, bắn cháy và bắn bị thương 3 chiếc khác; 350 tên địch cùng một số lớn vũ khí, đạn dược bị tiêu diệt, thu nhiều vũ khí và đồ dùng quân sự. Ngày 22/11/1947, địch hốt hoảng rút chạy từ Tuyên Quang theo sông Lô về Việt Trì. Ngày 24/11/1947, tàu chiến địch tới Chí Đám (Đoan Hùng) bị trúng trận địa thuỷ lôi của ta. Tàu chở các sĩ quan của địch bị bắn cháy, hơn 100 tên chết chìm theo tàu.


Tượng đài Chiến thắng Sông Lô. Ảnh baophutho.vn.

Thắng lợi trên Mặt trận Sông Lô đã làm nức lòng nhân dân cả nước, không chỉ góp phần bẻ gãy gọng kìm bao vây phía Tây căn cứ địa Việt Bắc của Pháp, mà còn tác động mạnh vào việc phá tan kế hoạch tấn công mùa Đông của địch. Cuối tháng 11/1947, tại lễ mừng chiến thắng, Tổng Chỉ huy Võ Nguyên Giáp nhận định: “Chiến thắng Đoan Hùng như một luồng gió mát thổi lan khắp Việt Bắc trong những ngày nóng bỏng nhất của cuộc chiến tranh… Chiến thắng Đoan Hùng mở đầu cho những chiến thắng oanh liệt của bộ đội chủ lực ta trong chiến dịch Việt Bắc …”. Sau chiến thắng Sông Lô, lực lượng pháo binh Khu 10 và Trung đoàn 112 được tặng danh hiệu “Pháo binh Sông Lô” và “Trung đoàn Sông Lô”.

Ghi dấu những chiến công oanh liệt của cán bộ, chiến sĩ, đồng bào đã anh dũng hy sinh trên Mặt trận Sông Lô năm xưa và truyền ngọn lửa yêu nước, tự hào tự tôn dân tộc cho thế hệ mai sau, năm 1987, nhân dịp kỷ niệm 40 năm ngày Chiến thắng Sông Lô, công trình “Tượng đài Chiến thắng Sông Lô” được khởi công xây dựng.

Khu vực xây dựng tượng đài có diện tích 19.300m2, trong đó diện tích mặt bằng quy hoạch xây dựng trên đỉnh núi hơn 2.500m2. Tượng đài Chiến thắng Sông Lô bao gồm hai phần: tượng và đài. Đài cao 26m bên cạnh nhóm tương cao 7m được làm bằng chất liệu bê tông, cốt thép, bên ngoài sơn màu giả đồng. Cấu trúc cụm di tích tượng đài được tạo mặt bằng và kè đá mang hình cánh cung cao vút về phía trước trông giống như một con tàu đang lao tới phía dòng sông. Hai bên và phía sau là đường dạo tham quan có lan can thấp. Bên trái xây theo đường cong có những đoạn gấp khúc thể hiện ý nghĩa lịch sử: Chiến thắng Sông Lô đã bẻ gãy gọng kìm chiến lược của thực dân Pháp. Đó là những đường cong tượng trưng cho những gọng kìm bị cắt vụn bởi những đoạn thẳng ghép lại.


Cụm tượng tại khu di tích. Ảnh baophutho.vn.

Giữa trung tâm là Tượng đài Chiến thắng Sông Lô. Hai bên tượng đài là biểu tượng của thân tàu, phía dưới những con sóng nhô cao, tháp tượng đài tượng trưng cho ngọn lửa bất diệt. Đài chiến thắng mang hình tượng một ngọn lửa cháy bất diệt đang tỏa lên bầu trời nguồn năng lượng vô tận của chiến thắng Sông Lô với chất liệu gò đồng. Thân đài được thiết kế rất nhiều góc cạnh đồ sộ và được ốp bằng viên đá Giếng Đáy lấy từ Quảng Ninh được ghép khít với nhau.

Trên 4 mặt xung quanh của đài tưởng niệm có trang trí 8 bức phù điêu bằng gốm miêu tả chiến thắng Sông Lô và khái quát một số nét đặc trưng trong đời sống của con người vùng đất Đoan Hùng. Mỗi bức phù điêu kể trên đều là một tác phẩm nghệ thuật được điêu khắc tinh tế, công phu, miêu tả khái quát về tinh thần chiến thắng Sông Lô và bản sắc văn hóa đồng bào Tây Bắc.

Nhóm tượng chiến thắng sát ngay chân đài, mặt tượng hướng về dòng sông Lô trong xanh gồm 5 nhân vật tiêu biểu đại diện cho các thành phần, lực lượng đã tham gia chiến đấu trên Mặt trận Sông Lô. Mỗi pho tượng lại được khắc họa dáng đứng và có thần thái khác nhau; có pho tượng chiến sĩ trong tư thế hiên ngang giơ cao khẩu súng, trên mình mặc áo trấn thủ, sau lưng vác bao gạo, chân đi dép cao su; có pho tượng người chiến sĩ hai tay nắm chắc khẩu súng trường trong tư thế sẵn sàng chiến đấu; pho tượng ở giữa là hình ảnh một nữ du kích người dân tộc, đầu chít khăn, tay cầm gậy, tầm mắt nhìn ra xa sẵn sàng chiến đấu; cũng có pho tượng người chiến sĩ đứng bên khẩu pháo, giơ cao mũ vẫy chào, áo phanh trần bay trong gió để lộ lồng ngực trần khoẻ mạnh tràn đầy sức sống… Những pho tượng kể trên đã khắc hoạ sinh động dáng hình lịch sử của những con người đã làm nên chiến thắng Sông Lô, mang hơi thở của những năm tháng chiến đấu hào hùng truyền lưu lại cho hậu thế một cách trọn vẹn, chân thực. Bên cạnh đó là nhà trưng bày những chiến lợi phẩm thu được của địch trong trận Sông Lô năm 1947.

Ngày 27/09/1997, di tích “Tượng đài Chiến thắng Sông Lô” đã được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia theo Quyết định số 2890 – VH/QĐ của Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch).

Di tích “Tượng đài Chiến thắng Sông Lô” còn đứng đó trong núi rừng vùng đất tổ linh thiêng như một chứng tích, một huyền thoại về tinh thần đoàn kết trong chiến đấu của quân và dân Việt Bắc trong những năm đầu cuộc kháng chiến thần thánh chống thực dân Pháp xâm lược lần thứ hai, góp phần to lớn vào việc giáo dục lòng yêu nước cho các thế hệ hôm nay và mai sau./.


[1] Sơn pháo 75mm vốn bị hỏng không thể sử dụng, được sửa chữa từ vật tư, phụ tùng từ 6 tỉnh Bắc Bộ trong 3 tháng, sau đó tham gia chiến đấu trên sông Lô năm 1947.


Nguồn: Minh Châu
03-11-2018
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục

Trận đánh tiêu biểu

Ký ức về trận đánh trên cao điểm 875 Đắk Tô (tháng 11/1967)

Trận quyết chiến của bộ đội chủ lực Mặt trận Tây Nguyên với Lữ đoàn dù 173 Mỹ tại cao điểm 875 trên vùng rừng núi Đắk Tô, tỉnh Kon Tum năm 1967 đi vào lịch sử hơn nửa thế kỷ. Nhưng ký ức trận chiến ác liệt ngày đó vẫn không phai mờ trong tâm trí của những lính trực tiếp chiến đấu, trong đó có Cựu chiến binh Nguyễn Trần Kiêm.

Nhân vật LSQS

Anh hùng Trần Ngọc Chung

Anh hùng, liệt sĩ Trần Ngọc Chung sinh năm 1930, quê ở xã Đoan Hùng, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Nhập ngũ tháng 10/1950, hy sinh tháng 3/1979 khi thực hiện nhiệm vụ quốc tế giúp nước bạn...

s