Thượng nghị sĩ đi tìm mũ


06-09-2018
Trong một lần tới Viện Bảo tàng Quân đội (nay là Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam), Thượng nghị sĩ John McCain bày tỏ mong muốn tìm lại chiếc mũ phi công của mình đã sử dụng khi bị bắn rơi ngày 26/10/1967 trên bầu trời Hà Nội. Tháng 11/1992, chiếc mũ đã được tìm thấy và trao trả cho chủ nhân của nó.

Duyên nợ với Việt Nam của ông John McCain bắt đầu vào ngày 26/10/1967. Lần oanh tạc thứ 23 vào miền Bắc, máy bay A-4E Skyhawk do Thiếu tá phi công John McCain điều khiển bị bắn rơi khi thực hiện ném bom đánh phá nhà máy điện Yên Phụ.

Trong lần đến Viện Bảo tàng Quân đội, John McCain kể lại sự kiện đó: “Máy bay của tôi bị trúng tên lửa, khi với tay kéo cần bật ghế ngồi thì bị va đập làm gãy tay trái, ba chỗ của cánh tay phải, đầu gối phải. Dù của tôi vừa mở là rơi ngay xuống hồ Trúc Bạch. Đồ trang bị trên người nặng khoảng 25kg, tôi chìm xuống đáy hồ và tôi không thể dùng cánh tay để kéo chốt cứu đắm. Tôi bị ngất đi, đến khi tỉnh dậy thì được thấy mình đang được kéo vào bờ bởi sào tre…”


Người dân Hà Nội vớt phi công John McCain ở hồ Trúc Bạch (Hà Nội), ngày 26/10/1967 - Ảnh Tư liệu BTLSQSVN.

Thượng nghị sĩ có nhiều hiện vật tại Bảo tàng

Từ khi bị rơi xuống hồ Trúc Bạch, những ngày tháng được cứu chữa tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 và sống 5 năm rưỡi trong “Khách sạn Hilton Hà Nội” (nay là Di tích nhà tù Hỏa Lò), một số hình ảnh về John McCain đã được lưu giữ ở Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Còn nhãn, mảnh chiếc máy bay A-4E Skyhawk do ông điều khiển bị bắn rơi được lưu giữ tại Bảo tàng Phòng không - Không quân.

Ngày 14/3/1973, John McCain được Chính phủ ta trao trả về nước theo điều khoản của Hiệp đinh Paris (1973). Trên bức ảnh ông mặc chiếc áo kẻ sọc có tên “Cài”, là phiên âm tiếng Việt từ chữ “Cain”, quản giáo của Trại giam Hỏa Lò gọi ông bằng tên này cho dễ nhớ. Không giống những người mang tư tưởng thù hằn Việt Nam, ngược lại, John McCain lại là một trong những nhân vật tham gia tích cực vào tiến trình bình thường hóa quan hệ hai nước.

Năm 1985, ông John McCain lần đầu tiên trở lại Việt Nam. Dù biết rõ ông từng là “giặc lái”, song người dân nơi đây không tỏ thái độ thù ghét ông. Điều này khiến ông vô cùng cảm kích. Đó là lý do vì sao John McCain tích cực tham gia chính trường, trở thành một trong những người đi đầu vận động bình thường hóa quan hệ Việt - Mỹ.


John McCain mặc áo có tên “Cài” khi tại Trại giam Hỏa Lò - Ảnh Tư liệu BTLSQSVN.

Đầu những năm 1990, mối quan hệ Việt - Mỹ vẫn còn rất căng thẳng vì dưới tác động của truyền thông và các nhóm chống đối Việt Nam, dư luận Mỹ vẫn cho rằng, phía ta vẫn còn giam giữ các tù binh Mỹ và không hợp tác trong chiến tranh.

Để giải quyết vấn đề người Mỹ mất tích trong chiến tranh Việt Nam (POW/MIA), Thượng nghị sĩ John Kerry - Chủ tịch Ủy ban tìm kiếm người Mỹ mất tích trong chiến tranh Việt Nam của Thượng viện Hoa Kỳ đã cùng Thượng nghị sĩ John McCain nhiều lần sang Việt Nam.

Ngoài công việc chung về việc tìm kiếm người Mỹ mất tích, tác động đi đến bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Việt Nam, dỡ bỏ hoàn toàn cấm vận, điều John McCain luôn đau đáu là tìm lại những kỷ vật của mình. Ông cho rằng Viện Bảo tàng Quân đội là một trong những địa điểm có thể giúp hai ông thực hiện cả hai nhiệm vụ đó.

Kể từ năm 1992 đến năm 1995, Viện Bảo tàng Quân đội là nơi đặt một văn phòng tìm kiếm người Mỹ mất tích từ những thông tin của hiện vật, hình ảnh lưu giữ ở Bảo tàng và hệ thống Bảo tàng Quân đội.


Thượng nghị sĩ John McCain xem các ảnh chụp khi bị bắn rơi và giam giữ tại Trại giam Hỏa Lò. Ông hóm hỉnh: “Tôi hồi ấy cũng đẹp trai đấy chứ!” - Ảnh BTLSQSVN

Chiếc mũ phi công về với chủ nhân sau 25 năm

Đến với Viện Bảo tàng Quân đội, Thượng nghị sĩ John McCain cũng phần nào thỏa mãn ước nguyện của mình. Ông xem lại những hình ảnh về mình khi bị bắt làm tù binh, được cứu chữa tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 và sống trong “Khách sạn Hilton - Hà Nội”.

Tuy nhiên, một nguyện vọng lớn nhất là tìm lại chiếc mũ phi công mà ông sử dụng khi bị bắn rơi. Ông bày tỏ với Đại tá Phạm Đức Đại, nguyên Viện trưởng Viện Bảo tàng Quân đội: “Nếu có thể, mong ngài tìm lại giúp chiếc mũ phi công của tôi!”

Được sự đồng ý của cấp trên, cán bộ của Viện Bảo tàng Quân đội nỗ lực tìm kiếm qua hàng trăm trang hồ sơ, báo cáo và nhiều nhân chứng. Cuối cùng xác định được chiếc mũ của John McCain nằm trong kho của Huyện đội Từ Liêm (Hà Nội).

Sau khi kiểm tra những thông tin về chiếc mũ phi công đặc biệt này và xác định nó đúng là của Thiếu tá John McCain, tháng 11/1992, phía Mỹ đã sang Hà Nội và tổ chức một buổi lễ tiếp nhận long trọng.


Đại tá Phạm Đức Đại - nguyên Viện trưởng Viện Bảo tàng Quân đội (người cầm mũ bên phải) trao cho Thượng nghị sĩ John Kerry chiếc mũ của phi công John McCain - Ảnh BTLSQSVN.

Vì lí do đột xuất, Thượng nghị sĩ John McCain đã không có mặt và uỷ nhiệm Thượng nghị sĩ John Kerry nhận lại kỉ vật của mình đã lưu lạc một phần tư thế kỉ. Truyền thông Mỹ còn lập cầu truyền hình tường thuật trực tiếp sự kiện này tới toàn thể công chúng Mỹ.

Nhận chiếc mũ của phi công John McCain, Thượng nghị sĩ John Kerry xúc động đỡ lấy và nói những lời chân thành từ trái tim mình: “Tôi tin rằng, với thiện chí của phía Việt Nam, quan hệ hai nước sẽ sớm được bình thường hoá và phát triển không ngừng”.

Những năm tiếp theo, các bảo tàng trong quân đội tiếp tục đẩy mạnh công tác sưu tầm hiện vật, hình ảnh và thông tin về phi công Mỹ và lính Mỹ trong chiến tranh Việt Nam cung cấp cho văn phòng POW/MIA. Những đóng góp khi đó đã góp một phần tác động, thúc đẩy chính quyền Tổng thống Mỹ Clinton dỡ bỏ hoàn toàn cấm vận năm 1994 và bình thường hoá quan hệ ngoại giao với Việt Nam năm 1995.

Thượng nghị sĩ John McCain qua đời lúc 16 giờ 28 phút ngày 25/8/2018 (6 giờ 28 phút sáng 26/8/2018 giờ Việt Nam), tại nhà riêng ở Arizona, hưởng thọ 81 tuổi sau một thời gian dài chống chọi với bệnh ung thư.

Ông là một trong hai nhân vật có nhiều đóng góp trong việc kêu gọi và vận động Chính phủ Mỹ bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Những hình ảnh, kỷ vật về John McCain được lưu giữ tại bảo tàng là những hiện vật đặc biệt, giúp bạn bè quốc tế hiểu hơn về mối duyên nợ giữa ông và Việt Nam./.


Nguồn: Trần Thanh Hằng
06-09-2018
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục

Trận đánh tiêu biểu

Trận cường tập đồn Phủ Thông ngày 25/7/1948

Cách đây 70 năm, ngày 25/7/1948, với chiến thắng trận Phủ Thông, quân đội ta đã phá vỡ âm mưu củng cố “mũi dùi” cắm vào lòng Việt Bắc của thực dân Pháp.

Nhân vật LSQS

Anh hùng Đặc công Hải quân Phạm Xuân Sanh

Anh hùng Phạm Xuân Sanh sinh năm 1941, quê quán phường Đồng Hải (nay là phường Hải Thành), thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình, trú quán tại phường Binh Hiên, quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng. Đồng...

s