Chiến lợi phẩm thu được của địch trong trận tập kích Đỗ Xá (Nam Định) ngày 31/7/1953


24-05-2019
Tại Bảo tàng Quân khu 3 hiện đang trưng bày một số hiện vật gắn với trận tập kích Đỗ Xá, ngày 31/7/1953 của Đại đội 91 bộ đội địa phương tỉnh Nam Định. Đó là: Súng trường, bi đông, huy hiệu, phù hiệu… do các chiến sỹ Đại đội 91 thu được của địch trong trận đánh này.

Thôn Đỗ Xá thuộc xã Nam xá, huyện Nam Trực, nằm sát phía đường 21, cách thành phố Nam Định về phía đông khoảng 7 km. Phía Tây Bắc thôn Đỗ Xá trên đường 21 có 2 cầu bê tông, một cây cầu sát làng, còn một cây cầu Vòi cách đó 1km. Theo đường chim bay về phía Bắc khoảng 3km là sông Hồng, tàu thủy và ca nô của địch thường xuyên qua lại. Phía Đông đường 21 giáp khu dân cư có nhiều gò đống, bờ tre. Phía Tây là sông Máng tiêu úng nằm sát bên đường, chảy xuống xã Nam Tân, Nam Hồng ở phía nam…

Đường 21 từ thành phố Nam Định xuống, có nhiều đoạn gồ ghề. Riêng đoạn cầu Vòi - Đỗ Xá mới bị phá hoại, vừa hẹp, vừa gập ghềnh, khó đi. Tốc độ hành quân của địch cùng một lúc cả bộ binh và cơ giới trên đường này bị hạn chế. Về phía ta nếu địch co cụm ở đây, ta có điều kiện thuận lợi để tổ chức tiến công tiêu diệt chúng.

Ngày 31/7/1953, hai binh đoàn cơ động số 5 và số 7 (GM 5,7) của quân đội Pháp do tên thiếu tướng Ghi-lít chỉ huy, có xe cơ giới đi cùng và máy bay yểm trợ, từ thành phố Nam Định chia làm hai cánh theo đường 55 và đường 21 tiến về phía nam thực hiện cuộc hành quân “Thánh tử vì đạo”, càn quét bình định các huyện miền nam Nam Định. Cùng một lúc chúng mở các hướng phụ tiến theo đường sông Đào và sông Hồng càn quét các huyện Nghĩa Hưng, Xuân Trường, dồn ép quân ta ở Hải Hậu và Giao Thủy.

Trên đường 21, gần một ngày quân địch mới ì ạch vượt qua cầu Vòi thuộc xã Nam Trực. Khoảng 18 giờ chúng tiến thêm được 2 km nữa. Hầu hết các xe cơ giới đến đoạn Đỗ Xá thì bị ùn tắc lại. Phần lớn đội hình nằm giữa các bốt cầu Vòi và Vũ Lão trên đường 21, nên chúng có phần yên tâm co cụm nghỉ đêm ở đây. Đây là trận càn nối tiếp nhiều đơt càn dài ngày trước đây, cho nên hầu hết binh sĩ đều mệt mỏi chán chường. Trong khi đó quân và dân ta trong tỉnh phối hợp với chủ lực đang mở các mặt trận tiêu hao tiêu diệt địch ở nhiều nơi.

Vào thời điểm này Đại đội 91 bộ đội địa phương tỉnh Nam Định gồm 30 cán bộ, chiến sĩ, được trang bị 9 tiểu liên, 12 súng trường, 2 súng ngắn, gần 80 quả lựu đạn và một số dao, kiếm... đang dừng chân củng cố tại chùa Nam Trung phía đông thôn Đỗ Xá 1km.

Nhân dân ở các thôn xã ven đường giao thông đã chủ động phòng tránh, sơ tán, sẵn sàng tạo mọi điều kiện giúp đỡ bộ đội chiến đấu. Nhân dân đón bộ đội về từng nhà, tiếp tế cơm nước, canh gác bảo vệ, nắm tình hình địch kịp thời báo cáo cho ta biết.


Huy hiệu, phù hiệu của quân Pháp do Đại đội 91 thu được trong trận tập kích Đỗ Xá, ngày 31/7/1953. Ảnh Nguyễn Nhuận.

Sáng ngày 31/7/1953, trong khi Đại đội trưởng Trần Xuân Soạn lên báo cáo tình hình, đồng chí Nguyễn Văn Bát, chính trị viên đại đội thấy quân địch rầm rộ triển khai hành quân, liền nhanh chóng tổ chức cho đơn vị canh gác, củng cố công sự, hầm hào, cử tổ trinh sát trà trộn trong dân đi nắm tình hình địch, đồng thời tranh thủ hội ý cán bộ chỉ huy, bàn bạc dự kiến đánh địch càn quét. Gần 19 giờ, trinh sát của ta về báo cáo: Địch đã co cụm thành nhiều khối trên đường. Đặc biệt ở đoạn Đỗ Xá có nhiều xe giép, xe GMC và xe lội nước trụ lại, quân địch tập trung rất đông, trong đó có viên chỉ huy quan trọng.

Trước tình hình ấy, Ban chỉ huy đại đội hạ quyết tâm chiến đấu. Đúng 19 giờ 30, ngày 31/7, đại đội lặng lẽ hành quân về phía Tây của làng, hướng ra đường 21. Khi đến gần địch cả đoàn quân theo hiệu lệnh tản ra triển khai đội hình chiến đấu. Đại đội trưởng chỉ thị mục tiêu cho các trung đội trưởng, sau đó đơn vị dàn hang ngang chiếm lĩnh các bờ ruộng, gò cao, quan sát mục tiêu, chờ lệnh nổ súng.

Phía Trung đội 1, anh em đã nhìn rõ chiếc xe cao, thấp in bóng lên nền trời đêm thành những khoảng đen vuông vắn nhấp nhô, thỉnh thoảng có một đốm nửa hoặc ánh đèn pin quyét sáng, trông rõ những hàng bánh lốp và bên cạnh, dưới gầm xe có binh lính nằm ngổn ngang.

Lúc 20 giờ, ở phía Trung đội 2, anh em đang triển khai dọc đường nhỏ từ làng ra đường 21 thì gặp mấy tên địch đi sục sạo hoặc đi vệ sinh. Chúng đã phát hiện thấy ta nên các chiến sĩ nổ súng tiêu diệt ngay và vừa bắn vừa lao lên ném lựu đạn vào tốp lính gác gần đó. Một chiếc xe lớn chắn phía trước trúng đạn, bốc cháy.

Cùng lúc, Đại đội trưởng Trần Xuân Soạn bắn một loạt tiểu liên làm hiệu lệnh. Cả Trung đội 1 nhanh chóng lao lên nã đạn vào đội hình quân giặc.

Phía Trung đội 2, anh em đã vượt qua đường chiếm lĩnh các bờ đất bắn tạt sang phía đông. Một số tên địch mắt nhắm mắt mở bắn cả vào đồng bọn, hoảng loạn chạy dạt xuống ruộng.


Khẩu súng và bi đông được trưng bày tại Bảo tàng Quân khu 3. Ảnh Nguyễn Nhuận.

Trên mặt đường nhiều xe giặc bốc cháy, xen lẫn tiểu liên và lựu đạn làm cho cả một đoạn đường sáng rực và âm vang tiếng nổ. Lợi dụng ánh lửa, các chiến sĩ ném lựu đạn tới tấp vào những tốp giặc đang co cụm. Những tên bị thương kêu la thảm thiết, có tên lao cả xuống sông.

Khi vượt qua sang phía Tây bờ sông Máng, một số chiến sĩ còn ném nốt những trái lựu đạn cuối cùng vào bọn địch sống sót đang ngoan cố chống trả. Đồng chí Nghiêm, Trung đội trưởng Trung đội 1 bị thương vẫn tiếp tục chiến đấu bảo vệ đồng đội rút theo phương án đã định.

Bị đánh quá bất ngờ, địch không kịp trở tay đối phó, đội hình hỗn loạn, tan tác. Hơn 10 phút sau, địch gọi pháo bắn vu vơ vào hai bên đường. Lúc này cán bộ, chiến sĩ Đại đội 91 đã trên đường rút về căn cứ an toàn.

Trong suốt đêm 31/7 và sáng hôm sau, bọn địch liên tục vận chuyển những tên bị thương, bị chết về thành phố Nam Định.

Trong trận đánh này quân địch chết và bị thương 162 tên (trong đó có tên chỉ huy Ghơ-lít), phá hủy nhiều xe quân sự và súng đạn các loại. Cuộc hành quân càn quét của địch phải chậm lại 4 ngày. Về phía ta bị thương 3 đồng chí.

Trận tập kích Đỗ Xá thắng lợi đã cổ vũ lòng tin của nhân dân trong vùng Nam Định đối với cuộc kháng chiến. Tại các thôn ven đường từ cầu Vòi đến Nam Phong và thành phố Nam Định nhân dân được chứng kiến cảnh xe cộ ùn tắc, từng đoàn xe địch chở đầy xác chết và lính địch bị thương nối đuôi nhau chạy không dứt.

Sau trận đánh, Đại đội 91 được tuyên dương, đồng chí Trần Xuân Soạn được tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba, các chiến sĩ Đại đội 91 như được tiếp thêm sức mạnh, tiếp tục lập nhiều chiến công.

Khẩu súng trường, bi đông, huy hiệu, phù hiệu… là những hiện vật gắn với chiến công của Đại đội 91 trong trận tập kích Đỗ Xá, ngày 31/7/1953, đang được trưng bày và giới thiệu tại Bảo tàng Quân khu 3 thường thu hút được sự quan tâm của khách tham quan khi tìm hiểu về lịch sử lực lượng vũ trang nhân dân tỉnh Nam Định./.


Nguồn: Nguyễn Văn Nhuận - Bảo tàng Quân khu 3
24-05-2019
Các bài viết gần đây
Các bài viết cùng chuyên mục

Trận đánh tiêu biểu

Ký ức về trận đánh trên cao điểm 875 Đắk Tô (tháng 11/1967)

Trận quyết chiến của bộ đội chủ lực Mặt trận Tây Nguyên với Lữ đoàn dù 173 Mỹ tại cao điểm 875 trên vùng rừng núi Đắk Tô, tỉnh Kon Tum năm 1967 đi vào lịch sử hơn nửa thế kỷ. Nhưng ký ức trận chiến ác liệt ngày đó vẫn không phai mờ trong tâm trí của những lính trực tiếp chiến đấu, trong đó có Cựu chiến binh Nguyễn Trần Kiêm.

Nhân vật Sự kiện

Đặng Hồng Sơn – người chiến sĩ cộng sản kiên cường

“Có những phút làm nên lịch sử/ Có cái chết hóa thành bất tử/ Có những lời hơn mọi bài ca/ Có con người như chân lý sinh ra…” Xin được mượn những dòng thơ của Tố Hữu viết về người anh hùng Nguyễn...

s